Tanım ve Hukuki Dayanak
Babalık Karinesi, TMK m.285 hükmü ile düzenlenen, evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde doğan çocuğun kocanın çocuğu olduğunu yasal olarak varsayar.
TMK m.285: "Evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır."
Bu karine Roma hukukunun "pater is est quem nuptiae demonstrant" (baba, evliliğin gösterdiği kişidir) ilkesinin Türk hukukuna yansımasıdır.
Karinenin İşleyiş Koşulları
1. Evlilik içinde doğum:
- Doğum tarihi evliliğin devam ettiği döneme denk gelmeli
- Evlilik geçerli olmalı (TMK m.142 kapsamında butlan hâlleri etkili)
2. Evlilik sonrası 300 gün içinde doğum:
- Evliliğin sona ermesinden (boşanma, ölüm, butlan) itibaren 300 gün
- Bu süre Roma hukukundan gelen "olağan gebelik süresi" hesabına dayanır
- Süre dolduktan sonra doğan çocuk için karine işlemez
Karinenin Hukuki Niteliği
Babalık karinesi:
- Adi karine değil — güçlü karine: Aksi ispat zor ve sınırlı
- Hukuki karine: Hukuk düzenince konulmuş varsayım
- Aksi ispat edilebilir: Soybağının Reddi davası ile çürütülebilir
Aksi İspat Yolu — Soybağının Reddi
Babalık karinesinin aksini ispat ancak Soybağının Reddi Davası (TMK m.286-291) yoluyla mümkündür:
- Davacı: Koca veya çocuk (kanuni temsilcisi)
- Şart: Çocuğun gerçekte kocanın olmadığı ispat edilmelidir
- Süre: Doğumu öğrendikten itibaren 1 yıl, en geç 5 yıl
- Görevli: Aile mahkemesi
- Delil: DNA testi ön plandadır
Karine ve Soybağı Türleri
| Soybağı Türü | Yöntem |
|---|
| Evlilik içi soybağı | Babalık karinesi (TMK m.285) |
| Tanıma | Babanın iradi beyanı (TMK m.295) |
| Babalık Hükmü | Mahkeme kararı (TMK m.301) |
| Evlat edinme | Mahkeme kararı (TMK m.305) |
DNA Testi ve Modern Uygulama
Modern hukukta DNA testi soybağı tartışmalarında belirleyicidir:
- Resmi sağlık kurumlarında yapılır
- Mahkeme test yaptırılmasına karar verebilir
- Testten kaçınma karine doğurur
- Genetik kanıt babalık karinesini güçlü şekilde çürütebilir
Sınırda Kalan Hâller
1. Boşanma sürecinde doğum:
Boşanma davası açılmış ama henüz kesinleşmemiş ise karine işler.
2. Yeniden evlenme:
İlk evliliğin sona ermesinden 300 gün geçmeden yeniden evlenen kadında, çocuğun ikinci kocadan olduğu varsayılır (TMK m.290).
3. Ölüm sonrası doğum:
Kocanın ölümünden itibaren 300 gün içinde doğan çocuk için karine işler; mirastan pay alır.
4. Ayrılık:
Resmi ayrılık halinde de babalık karinesi işler; kural değişmez.
Kritik Noktalar
- Babalık karinesi TMK m.285 dayanaklı; evlilik içinde veya evliliğin sona ermesinden 300 gün içinde doğan çocuk için kocanın baba sayılması yönünde güçlü karine.
- Aksi ispat sadece Soybağının Reddi Davası (TMK m.286-291) ile mümkündür; başka yollarla çürütülmesi dinlenmez.
- Süre 300 gündür; biyolojik gerçeklikle örtüşen Roma hukuku kökenli bir hesap.
- DNA testi modern uygulamada belirleyicidir; testten kaçınma karine doğurur.
- Yeniden evlenme durumunda (TMK m.290) ikinci kocanın baba sayıldığı özel bir varsayım vardır.