Son güncelleme:
Babalık Hükmü: Babalık hükmü, evlilik dışı doğan çocuğun mahkeme kararı ile baba ile arasında soybağının kurulmasıdır (TMK m.301-304). Baba tanıma yapmadıysa anne veya çocuk babalık davası açar; mahkeme tıbbi inceleme (DNA testi) ve gerekli delillerle babalığı tespit eder. Hüküm tarihinden itibaren çocuk yasal mirasçı sıfatı kazanır; nafaka, isim ve velayet hakları doğar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Tanıma
Tanıma, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası olduğunu beyan eden kişinin, nüfus memuruna, mahkemeye, notere veya resmi vasiyetname ile yaptığı tek taraflı ve şekle bağlı hukuki işlem. Türk Medeni Kanunu m.295-298 arasında düzenlenen bu kurum, çocuk ile tanıyan arasında geriye etkili soybağı doğurur; çocuk, ana, babanın altsoyu ve Cumhuriyet savcısı tanımanın iptalini dava edebilir.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.
Babalık Davası
Babalık davası, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası ile soybağının mahkeme hükmüyle kurulması için ana veya çocuk tarafından açılan inşai bir davadır. Türk Medeni Kanunu m.301-304 arasında düzenlenir; davalı baba veya mirasçılarıdır. TMK m.302 "baba olma karinesi" kural olarak doğumdan önce 300 ile 180. gün arasında cinsel ilişki halinde işler; çocuk için süre erginlikten 1 yıldır.
Çocukların Miras Payı
Çocukların miras payı, mirasbırakanın altsoyu olarak birinci zümrede yer alan çocukların yasal mirasçılık çerçevesinde aldığı paydır (TMK m.495). Çocuklar terekeyi eş ile birlikte mirasçı olduklarında ¾ oranını paylaşır; eş yoksa terekenin tamamını eşit olarak alırlar. Saklı pay olarak yasal payın yarısı korunur; ölmüş çocuğun payı kendi altsoyu içinde kök başına dağıtılır.
Soybağının Reddi Davası
Soybağının reddi davası, evlilik karinesine dayanan baba-çocuk soybağını çürütmek için açılan yenilik doğurucu bir dava türüdür. Türk Medeni Kanunu m.286-291 arasında düzenlenir; davacı olarak koca, çocuk ve istisnai hallerde Cumhuriyet savcısı bulunur. Koca için 1 yıllık nisbi ve 5 yıllık mutlak hak düşürücü süre öngörülmüş; çocuk için süre erginliğe ulaşılana kadar askıdadır.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Babalık hükmü, Türk Medeni Kanunu m.301-304 hükümlerinde düzenlenen ve evlilik dışı doğan çocuğun mahkeme kararı ile baba ile arasında soybağının kurulmasıdır. Tanıma ve babalık hükmü, evlilik dışı çocukla baba arasında soybağı kurmanın iki ana yoludur.
| Özellik | Babalık Hükmü | Tanıma |
|---|---|---|
| Kaynak | Mahkeme kararı | Babanın iradî beyanı |
| Süreç | Dava | Resmi şekilde beyan |
| Şart | Babanın gönüllü hareket etmemesi | Babanın gönüllü kabul |
| Etkisi | Geriye yürür (çocuğun doğum tarihine) | Geriye yürür |
| Tarafları | Baba davalı | Baba ve nüfus müdürlüğü |
| Davacı | Süre |
|---|---|
| Çocuk | Ergin olduktan sonra 1 yıl |
| Anne | Doğumdan itibaren 1 yıl |
| Vasi | Vesayet kararından itibaren 1 yıl |
En güçlü delil:
Babalık hükmüne karşı:
Babalık hükmü, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında soybağı sorularında test edilir. Tipik konular:
Soybağı, Babalık Davası, Tanıma, Soybağının Reddi Davası, Çocukların Miras Payı, İştirak Nafakası, Velayet ve Aile Mahkemesi babalık hükmünün uygulama bağlamını oluşturur.