Son güncelleme:
Babalık Davası: Babalık davası, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası ile soybağının mahkeme hükmüyle kurulması için ana veya çocuk tarafından açılan inşai bir davadır. Türk Medeni Kanunu m.301-304 arasında düzenlenir; davalı baba veya mirasçılarıdır. TMK m.302 "baba olma karinesi" kural olarak doğumdan önce 300 ile 180. gün arasında cinsel ilişki halinde işler; çocuk için süre erginlikten 1 yıldır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Ailenin Korunması Hakkı
Ailenin korunması hakkı, 1982 Anayasası'nın 41. maddesinde düzenlenen ve aileyi Türk toplumunun temeli sayan; devlete ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması, aile planlaması öğretim ve uygulamasını sağlama yönünde pozitif tedbirler alma ödevi yükleyen ikinci kuşak sosyal haktır. 2010 anayasa değişikliğiyle eşler arasında eşitlik ilkesi ve çocuğa yönelik istismar-şiddete karşı koruma ödevi de bu madde kapsamına dahil edilmiştir.
Kayyım
Kayyım, belirli bir iş, mal veya durum için sınırlı yetki ile atanan yasal temsilcidir. Türk Medeni Kanunu m.426-435 arasında düzenlenir. Üç türü vardır: temsil kayyımlığı (ergin kişinin bir işinin yapılamaması), yönetim kayyımlığı (belli malvarlığının yönetimi) ve irat kayyımlığı (savurganlık tehlikesi). Kayyımlık, kişinin fiil ehliyetini etkilemez; vesayet ve yasal danışmanlıktan ayrılır.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tanıma
Tanıma, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası olduğunu beyan eden kişinin, nüfus memuruna, mahkemeye, notere veya resmi vasiyetname ile yaptığı tek taraflı ve şekle bağlı hukuki işlem. Türk Medeni Kanunu m.295-298 arasında düzenlenen bu kurum, çocuk ile tanıyan arasında geriye etkili soybağı doğurur; çocuk, ana, babanın altsoyu ve Cumhuriyet savcısı tanımanın iptalini dava edebilir.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında [Anayasa](/sozluk/anayasa-hukuku/1982-anayasasi) ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde değerlendirir.
Soybağı Tespiti Davası
Soybağı Tespiti Davası, çocuğun soybağının kanıtlanması için açılan genel dava türüdür; özellikle [Tanıma (Soybağı)](/sozluk/medeni-hukuk/tanima-soybagi) ve [Babalık Davası](/sozluk/medeni-hukuk/babalik-davasi)ndan farklı durumlarda uygulanır. TMK m.282-285 hükümleri soybağı kurma yollarını düzenler. Tespit davası özellikle ana karinesi geçersiz, hatalı veya çelişkili durumlarda mahkemeden soybağının doğrudan tespitini istemek için kullanılır.
Soybağının Reddi Davası
Soybağının reddi davası, evlilik karinesine dayanan baba-çocuk soybağını çürütmek için açılan yenilik doğurucu bir dava türüdür. Türk Medeni Kanunu m.286-291 arasında düzenlenir; davacı olarak koca, çocuk ve istisnai hallerde Cumhuriyet savcısı bulunur. Koca için 1 yıllık nisbi ve 5 yıllık mutlak hak düşürücü süre öngörülmüş; çocuk için süre erginliğe ulaşılana kadar askıdadır.
Çocuk Hakları (Anayasal)
Çocuk hakları, 1982 Anayasası'nın 41 ve 42. maddeleri ile Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi temelinde güvence altına alınan; devlete çocuğun korunması, eğitim-öğretim hakkı, istismar ve ihmale karşı koruma yönünde pozitif edim yükümlülüğü yükleyen haklar bütünüdür. 2010 anayasa değişikliğiyle çocuğa yönelik her türlü istismar ve şiddete karşı koruma devlete açıkça ödev olarak verilmiştir; çocuğun üstün yararı ilkesi bu alanın belirleyici kriteridir.
Soybağı
Soybağı, bir kişi ile biyolojik veya hukuki anne-babası arasındaki hukuki bağı ifade eden mutlak kişisel hal. Türk Medeni Kanunu m.282-363 arasında düzenlenir; ana-çocuk arası soybağı doğumla kendiliğinden kurulur (ipso iure), baba-çocuk arasında ise evlilik karinesi, tanıma veya hükümle kurulma olmak üzere üç yol bulunur. Çocuk üstün yararı ilkesine göre çözülmesi gereken aile hukuku kurumudur.
Biyolojik Baba Hükmü
Biyolojik Baba Hükmü, Yargıtay içtihadında soybağı uyuşmazlıklarında biyolojik gerçekliğin (DNA testi) hukuki soybağına üstün tutulması yaklaşımıdır; özellikle [Soybağının Reddi](/sozluk/medeni-hukuk/soybaginin-reddi), [Babalık Davası](/sozluk/medeni-hukuk/babalik-davasi) ve [Soybağı Tespiti Davası](/sozluk/medeni-hukuk/soybagi-tespiti-davasi)nda uygulanır. Ancak [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) zorlayıcı olduğunda biyolojik gerçeklik geri çekilebilir.
İspat Yükü
İspat yükü, TMK m.6 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her birinin, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispat etmekle yükümlü olmasıdır. Genel kural "iddia eden taraf ispatla yükümlüdür" (*actori incumbit probatio*) biçiminde ifade edilir. Kanunda öngörülen karineler, kesin deliller ve özel hükümler ispat yükünün yer değiştirmesine yol açabilir; [TMK m.7](https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf) resmî belgelere özel ispat gücü tanır.
Babalık davası, evlilik dışı doğmuş çocuğun babası ile arasındaki soybağının mahkeme hükmüyle kurulması amacıyla açılan inşai nitelikte bir aile hukuku davasıdır. Türk Medeni Kanunu m.301-304 arasında düzenlenmiş olup, tanıma yolunun işlememesi veya babanın tanıma yapmaktan kaçınması halinde başvurulan ikinci yoldur.
Dava, inşai (kurucu) yenilik doğurucu karakterdedir: hüküm kesinleştiğinde mahkeme kararıyla baba-çocuk arasında soybağı kurulur ve hüküm geriye etkili olarak çocuğun doğumundan itibaren sonuç doğurur. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden TMK m.184 uyarınca re'sen araştırma ilkesi uygulanır, ispat yükü kısmen hâkim tarafından paylaşılır. Hâkimin takdir yetkisi delil değerlendirmesinde geniş yetkilidir.
Ana ile çocuk aynı anda davacı olabilir; davalar birleştirilebilir. Açılmış dava mirasçılara sirayet edebilir.
Hazine veya Cumhuriyet savcısı kural olarak davalı sıfatına sahip değildir; ancak mirasçı yoksa Hazine devreye girer.
TMK m.302 yardımcı nitelikte bir karine öngörür: "Davalı ile cinsel ilişkinin çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında gerçekleştiği kanıtlanırsa, davalının baba olduğu karine olarak kabul edilir."
Günümüzde DNA testi dava pratiğinde belirleyicidir; %99.99 doğrulukla baba olup olmadığı saptanır. Hâkim re'sen DNA kararı verebilir; kabul etmeyen tarafın reddi aleyhine karine oluşturur.
Hak düşürücü süreler re'sen dikkate alınır; feragat hüküm ifade etmez.
Mahkeme babalığa hükmederse ileri boyutlu sonuçlar doğar: