Son güncelleme:
Aşırı Yararlanma (Medeni Hukuk): Aşırı yararlanma (gabin), TBK m.28 ve TMK m.5 atfı uyarınca bir tarafın darda kalma, deneyimsizlik veya hafiflikten yararlanılarak edimler arasında fahiş orantısızlık yaratılan medeni hukuk işlemlerinin iptal sebebidir. Hibe, mehir, mal rejimi sözleşmesi gibi alanlarda uygulanır; iptal süresi bir yıldır. Sözleşme tashih de istenebilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Aşırı yararlanma (gabin), TBK m.28 hükmünde düzenlenen ve TMK m.5 atfı gereği medeni hukuk ilişkilerine kıyasen uygulanan irade sakatlığı türüdür. Bir tarafın darda kalma, deneyimsizlik veya hafifliğinden yararlanılarak edimler arasında fahiş orantısızlık yaratılması sebebiyle işlemin iptalini veya tashihini mümkün kılar.
TBK m.28 hükmü aşırı yararlanmanın oluşumu için üç unsurun birlikte bulunmasını arar:
İki taraflı sözleşmede edimler arası açık orantısızlık olmalıdır:
Yargıtay içtihadı, fahişlik için somut piyasa karşılaştırması ister.
Mağdur tarafın aşağıdaki hâllerden birinde olması gereklidir:
Yararlanan taraf, mağdurun durumunu bilerek istismar etmiş olmalıdır. Tamamen tesadüfi orantısızlık aşırı yararlanma sayılmaz.
Hibe alıcısının darda kalma hâlinin istismarı (örn. hasta yaşlının torununa zorla hibe ettirilmesi):
Boşanma sırasında mehir alacağında veya mehir miktarının kararlaştırılmasında aşırı yararlanma iddia edilebilir:
Eşler arası mal rejimi sözleşmesinde fahiş orantısızlık:
Olumsuz miras sözleşmesinde ivaz saklı pay değerinin fahiş altında ise:
TBK m.28 mağdura çift seçim hakkı tanır:
| Seçim | Açıklama |
|---|---|
| İptal | Sözleşmeyi tamamen ortadan kaldırma |
| Tashih | Edimi adil oranda denkleştirme |
Tashih, sözleşmeyi koruyarak orantısızlığı gidermek isteyenler için tercih edilir. Hâkim takdir yetkisini kullanarak adil orana karar verir.
TBK m.28/2 uyarınca seçim hakkı bir yıllık süreye tabidir:
| Kurum | Konu | Yaptırım |
|---|---|---|
| Aşırı yararlanma (m.28) | Edim orantısızlığı + sıkıntı hâli | İptal/tashih |
| Hile (m.36) | Aldatıcı davranış | İptal |
| Korkutma (m.37) | Mevcut tehdit | İptal |
| Hâkkın kötüye kullanılması (m.2) | Dürüstlük ihlali | Korumadan dışlama |
TMK m.5 Atıf Hükmü, TBK Genel Hükümleri Kıyasen, İrade Sakatlıkları Medeni Hukuk, Olumsuz Miras Sözleşmesi, Saklı Pay, Dürüstlük Kuralı, Hakkın Kötüye Kullanılması ve Hâkimin Takdir Yetkisi aşırı yararlanmanın medeni hukuktaki uygulama bağlamını oluşturur.