Son güncelleme:
Aile Vakfı: Aile vakfı, ailenin ekonomik refahı ve sürekliliği için kurulan ve TMK m.105/2'de sınırlı sayıda hâl için kabul edilen vakıf türüdür. Aile bireylerinin eğitim, donanım, yardım ve sosyal refah amaçlarıyla kurulabilir; aile feodalitesinin önlenmesi için dar yorumlanır. Sağlararası veya ölüme bağlı olarak kurulabilir; mahkeme denetimine tâbidir ve ölüme bağlı kuruluşta saklı pay sınırı uygulanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Vakıf Senedi
Vakıf senedi, vakfedenin vakfı kuruş iradesini, amacını, mal varlığını, yönetim organlarını ve işleyişini düzenleyen resmi belgedir (TMK m.106). Resmi şekilde noter veya mahkeme önünde düzenlenir; vakıf senedinin geçerliliği ile vakıf tüzel kişilik kazanır. Senet sonradan değiştirilebilir ancak amacın özüne dokunamaz; mahkeme onayı bazı değişikliklerde zorunludur.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Hısımlık
Hısımlık, kişiler arasındaki kan veya evlilik kaynaklı hukukî ilişkidir; kan hısımlığı (TMK m.17), sıhri hısımlık (TMK m.18) ve evlat edinme hısımlığı (TMK m.282) olarak üçe ayrılır. Hısımlık derecesi soybağındaki kuşak sayısına göre hesaplanır; üst-alt soy ve yan soy ayrımıyla mirasçılığı, evlilik engellerini, vesayet ve aile içi görev-yükümlülükleri belirler.
Vakıf Türleri
Vakıf türleri, vakfedilenin niteliğine, kuruluş zamanına ve amacına göre çeşitli kategorilere ayrılır. Sağlararası vakıf hayatta kurulur (TMK m.102); ölüme bağlı vakıf vasiyetname ile kurulur (TMK m.526). Mal vakfı belirli bir mal varlığının amaca tahsisidir; aile vakfı ailenin ekonomik korunması içindir. Her türün kuruluş usulü, denetimi ve sona erme rejimi farklıdır.
Sağlararası Vakıf
Sağlararası vakıf, vakfedenin hayattayken vakıf senedi düzenleyerek kurduğu vakıf türüdür (TMK m.102). Resmi şekilde noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir; tescilden sonra mal varlığı doğrudan vakfa geçer ve vakfeden geri alamaz. Ölüme bağlı vakıftan en önemli farkı, kuruluşun mirasbırakanın ölümüne bağlı olmamasıdır; saklı pay sınırlaması da uygulanmaz.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Ölüme Bağlı Vakıf
Ölüme bağlı vakıf, mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesi içinde belirttiği iradenin ölümünden sonra terekeden tahsis edilen mal varlığı ile kurulan vakıf türüdür (TMK m.526). Mirasbırakanın ölümüne kadar tüzel kişilik kazanmaz; tereke açılınca mahkeme onayı sonrası tescil edilir. Saklı pay sınırına tâbidir; saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Aile vakfı, Türk Medeni Kanunu m.105/2 hükmünde düzenlenen ve ailenin ekonomik refahı, sürekliliği ve sosyal yararı amacıyla kurulan özel bir vakıf türüdür. Türk hukukunda aile vakıfları sınırlı sayıda kabul edilir; bunun temel nedeni aile feodalitesinin önlenmesidir.
Osmanlı döneminde "evladlık vakıfları" (vakf-ı evlad) yaygındı; bu vakıflar aile mal varlığını kuşaklar arası geçirmek için kullanılırdı. Cumhuriyet dönemi medeni hukuk reformlarıyla aile vakıfları dar yorum ile sınırlandırıldı; modern TMK bu yaklaşımı sürdürmektedir.
Aile vakfı yalnızca şu amaçlarla kurulabilir:
| Amaç | Örnekler |
|---|---|
| Eğitim | Aile bireylerinin okul, kurs, üniversite eğitimi giderleri |
| Donanım | Çeyiz, evlilik için ekipman temini |
| Yardım | Yoksulluk, hastalık, kaza durumunda destek |
| Sosyal refah | Aile bireylerinin sağlık, barınma desteği |
Bu amaçlar dışındaki vakıf kuruluşları (örn. mal varlığını sürekli kuşaklar arası geçirme) geçersiz sayılır.
Mahkeme aile vakfı kuruluşunda şu kontrolleri yapar:
Aile vakfı, mal varlığını kuşaklar arası kalıcı bağlama amacı taşıyamaz. Yargıtay yerleşik içtihadı:
Ölüme bağlı aile vakfı kuruluşunda saklı pay korunur:
Aile vakfında yararlanıcılar:
Yararlanıcı çevresinin geniş tutulması mahkemenin dar yorumla sınırlandırması sonucunu doğurabilir.
| Özellik | Aile Vakfı | Hayır Vakfı | Mesleki Vakıf |
|---|---|---|---|
| Yararlanıcı | Aile bireyleri | Kamu | Belirli meslek |
| Amaç sınırı | TMK m.105/2 ile dar | Geniş | Mesleki dayanışma |
| Vergi muafiyeti | Yok | Mümkün | Sınırlı |
| Mahkeme yorumu | Dar | Geniş | Orta |
Aile vakfı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vakıf türleri sorularında ele alınır. Tipik konular:
Vakıf, Vakıf Türleri, Vakıf Senedi, Sağlararası Vakıf, Ölüme Bağlı Vakıf, Saklı Pay, Tenkis Davası ve Hısımlık aile vakfının çerçevesini oluşturur.