Son güncelleme:
Aile Konutu Şerhi: Aile konutu şerhi, aile konutu olarak kullanılan taşınmaz üzerine eşin talebi üzerine tapu siciline işlenen ve bu konutun diğer eşin onayı olmadan devir, ipotek ve önemli tasarruflara konu yapılamayacağını gösteren şerhtir (TMK m.194). Şerh, aile konutu korumasının üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesini sağlar; eş onayı olmadan yapılan tasarruflar geçersizdir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Eşlerin Temsil Yetkisi
Eşlerin Temsil Yetkisi, evlilik birliği boyunca eşlerin birliğin günlük gereksinimleri için diğerini temsil etme ve birliği bağlayan işlemler yapma yetkisidir; TMK m.188-191 hükümlerine dayanır. Olağan ihtiyaçlar için her iki eş tek başına temsil yetkilidir; olağanüstü işlemler ise diğer eşin onayını gerektirir. Birlik temsilinin sınırları aşıldığında üçüncü kişilerin korunması özel düzenlemelere bağlanmıştır.
Tapu Sicili
Tapu sicili, taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni haklara ilişkin işlemlerin alenen tutulduğu resmi sicildir. Türk Medeni Kanunu m.997 vd.'da düzenlenmiştir. Tapu Sicil Tüzüğü ile ayrıntıları belirlenir. Aleniyet, sicile güven ve devletin sorumluluğu temel ilkeleridir; tescil kurucu nitelikte olup taşınmaz üzerindeki ayni haklar ancak sicile tescille kazanılır. Tapu memurları işlemleri devlet adına yapar; yolsuz tescil halinde devlet sorumluluğu doğar.
Tapu Şerhi Türleri
Tapu Şerhi, [Tapu Sicili](/sozluk/medeni-hukuk/tapu-sicili)'nde ayni hak niteliğinde olmayan ancak üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik kazandırmak amacıyla kütüğe işlenen kayıtlardır; TMK m.1009-1011 hükümleri üç temel kategoriyi düzenler: kişisel haklara şerh, tasarruf yetkisi kısıtlamalarına şerh ve geçici tescil şerhi. Şerh, ilgili hakkı [Tapu Sicilinin Güveni İlkesi](/sozluk/medeni-hukuk/tapu-sicilinin-guveni-ilkesi) kapsamına dahil eder.
Mal Ayrılığı Rejimi
Mal ayrılığı rejimi, eşlerin evlilik birliği içinde edindikleri malları kendi kişisel mülkiyetlerinde tutmasına dayanan ve mal rejimi sözleşmesi ile seçilebilen seçimlik bir mal rejimidir (TMK m.242-243). Her eş kendi malları üzerinde tek başına mülkiyet, kullanım ve tasarruf hakkına sahiptir; eşler arası katılma alacağı doğmaz. Edinilmiş mallara katılma rejiminden farkı, evlilik birliği gelirlerinin paylaşılmamasıdır.
İpotek
İpotek, bir alacağın taşınmaz değeri ile güvenceye alındığı, en yaygın taşınmaz rehni türüdür. Türk Medeni Kanunu m.881 vd.'da düzenlenmiştir. Mevcut, gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklar için kurulabilir; alacağa bağımlıdır ve alacak sona erince ipotek de sona erer. Anapara veya üst sınır ipoteği şeklinde kurulabilir. Borç ifa edilmezse alacaklı icra yoluyla taşınmazı paraya çevirir ve satış bedelinden öncelikli tahsil eder.
Aile Konutu
Aile konutu, Türk Medeni Kanunu m.194 hükmü ile özel koruma altına alınmış, eşlerin evlilik birliğinin merkezi olarak birlikte kullandıkları ve aile hayatının sürdürüldüğü konuttur. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmaksızın aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Mülkiyet veya kira hakkı hangi eşte olursa olsun koruma geçerlidir; tapu siciline aile konutu şerhi işlenerek üçüncü kişilere karşı etkinleştirilir.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk hukukunda 2002 sonrası yasal mal rejimi olarak uygulanan ve evlilik içinde edinilen malların tasfiyede yarı-yarı paylaşıldığı sistemdir (TMK m.218-241). Eşler kendi mallarına sahiptir; ancak rejim sona erdiğinde her eşin edinilmiş malları üzerinden katılma alacağı doğar. Kişisel mallar paylaşıma girmez; karma yapı evlilik içi dayanışmayı yansıtır.
Mülkiyet
Mülkiyet, TMK m.683'te düzenlenen en geniş ayni haktır; maliki eşyasını hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf (usus, fructus, abusus) yetkileriyle donatan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Taşınır-taşınmaz, tek-birlikte, özel-kamu türlerinde farklılaşır; kaynağını Anayasa m.35 temel hak güvencesinden alır ve kamulaştırma ile sınırlandırma hükümlerine tabidir.
Aile Birliği
Aile birliği, evlenme ile kurulan ve eşler arası dayanışma, sadakat, yardım, ortak konut ve ortak yaşam yükümlülüklerine dayanan hukuki ilişki bütünüdür (TMK m.185-188). Eşler arası eşitlik ilkesi esastır; aile reisliği kurumu kaldırılmıştır. Aile birliği boşanma, ölüm veya evlenmenin butlanı ile sona erer. Birliğin sürekli sarsılması boşanmanın genel sebebidir; eşlerin yardım yükümlülüğü süreklidir.
Aile konutu şerhi, Türk Medeni Kanunu m.194 hükmünde düzenlenen ve aile konutu olarak kullanılan taşınmaz üzerine eşin talebi üzerine tapu siciline işlenen koruyucu kayıttır. Şerh ile birlikte konutun diğer eşin onayı olmadan devir, ipotek ve önemli tasarruflara konu olmayacağı kayıt altına alınır.
Aile konutu şerhinin temel özellikleri:
Aile konutu şerhi:
İpotekli, kiralık veya başka türlü kullanım altındaki konut için de mümkündür.
Şerhle birlikte mülkiyet sahibi eş:
Şerh konmuş aile konutu üzerinde eşin onayı olmadan yapılan tasarruflar:
| Tasarruf | Sonuç |
|---|---|
| Devir (satış, bağışlama) | Mutlak hükümsüz |
| İpotek kurma | Mutlak hükümsüz |
| Sınırlı ayni hak | Mutlak hükümsüz |
| Önemli tadilat (yıkım) | Eş onayı şart |
| Kira sözleşmesi (uzun süreli) | Onay gerekir |
Şerh şu hâllerde kaldırılabilir:
Aile konutu şerhi mal rejiminden bağımsız işler:
Bazı özel durumlar:
Aile konutu şerhi, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında aile hukuku korumaları sorularında ele alınır. Tipik konular:
Aile Konutu, Tapu Sicili, Mülkiyet, İpotek, Edinilmiş Mallara Katılma, Mal Ayrılığı Rejimi, Boşanma ve Boşanmanın Mali Sonuçları aile konutu şerhinin uygulama bağlamını oluşturur.