Son güncelleme:
Aile Hukukunda Yetki: Aile hukukunda yetki, boşanma, velayet, nafaka ve diğer aile davaları için yetkili mahkemenin belirlenmesidir (TMK m.168, m.401, m.576). Boşanmada eşlerden birinin yerleşim yeri; velayette çocuğun yerleşim yeri; vesayette kişinin yerleşim yeri; tereke davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri yetkilidir. Aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi görev yapar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Yerleşim Yeri Türleri
Yerleşim yeri türleri, kişinin yerleşim yerinin nasıl belirlendiğine göre yapılan ayrımdır: yasal yerleşim yeri (TMK m.21-22, küçükler ve kısıtlılar için kanun gereği), seçilmiş yerleşim yeri (kişinin sürekli kalma niyetiyle yerleştiği yer, TMK m.19) ve farazî yerleşim yeri (TMK m.20). Her tür için belirleme kriterleri ve hukuki sonuçları farklıdır.
Vesayet Daireleri
Vesayet daireleri, TMK m.397'de düzenlenen ve vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile vesayet üst makamı (asliye hukuk mahkemesi) olmak üzere iki kademeli sistemden oluşan vesayet yargısı yapısıdır. Birinci derece atama ve denetim yapar; ikinci derece itiraz ve gözetim işlevini yürütür. Sistemin amacı vesayet altındaki kişinin çift katmanlı korunmasıdır.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
Boşanmada Yargılama Usulü
Boşanmada yargılama usulü, aile mahkemesinde yürütülen ve TMK m.184'te düzenlenen özel yargılama kurallarına tâbi davadır. Hâkim taraf iddiaları ile bağlı değildir; resen delil toplayabilir, basit yargılama usulü uygulanır. Çekişmeli boşanmada deliller hâkim önünde sözlü incelenir; anlaşmalı boşanmada eşlerin protokol ve duruşmadaki beyanları esas alınır. Yargılama gizli yapılır.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Yerleşim Yeri
Yerleşim yeri (ikametgâh), TMK m.19 uyarınca kişinin sürekli kalmak niyetiyle oturduğu yerdir. Her gerçek kişinin bir yerleşim yeri bulunur ve bu yer teklik ilkesine tabidir. Yerleşim yeri dava, tebligat, vergi, nüfus kaydı, evlenme ve miras gibi birçok hukukî ilişkide bağlama noktası olarak işlev görür. Küçük ve kısıtlı kişilerin yerleşim yeri kanuni temsilcisininkiyle aynı kabul edilir (TMK m.21-22); değişiklik yeni yerde yerleşim niyetinin oluşmasıyla gerçekleşir.
Tereke Mahkemesi
Tereke mahkemesi, mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan ve miras hukuku işlemleri için yetkili sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.576). Vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, tereke koruma tedbirleri, defter tutma ve resmi tasfiye yetkisine sahiptir. Mirasçılar arası uyuşmazlıklarda kapsamı genişler; paylaşım davaları ise asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
Evlilik Birliğini Koruma Tedbiri
Evlilik Birliğini Koruma Tedbiri, eşlerden birinin diğerinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya birliğin tehlikeye girmesi hâlinde [Aile Mahkemesi](/sozluk/medeni-hukuk/aile-mahkemesi) tarafından alınan geçici tedbirlerdir; TMK m.195-199 hükümlerine dayanır. Birliğin yönetiminden kazanç paylaşımına, eşlerin temsilinden konut tahsisine kadar geniş yelpazede tedbir alınabilir; boşanmadan farklı olarak evlilik korunur.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Aile hukukunda yetki, Türk Medeni Kanunu m.168, m.401, m.576 ve diğer hükümlerinde düzenlenen ve boşanma, velayet, nafaka ve diğer aile davaları için yetkili mahkemenin belirlenmesidir. Aile hukuku işlerinde yetki, özel kurallar ile düzenlenmiştir.
Aile mahkemesi görevli:
Sulh hukuk mahkemesi (vesayet) görevli:
Aile mahkemesi olmayan yerlerde:
Bazı aile davaları için yetki kesin:
Bazı davalarda davacı seçim yapabilir:
Yabancı unsurlu aile davalarında:
Aile davalarında özel kural yoksa HMK uygulanır:
Aile hukukunda yetki, HMGS Medeni Hukuk ve Usul Hukuku sınavlarında temel bir konudur. Tipik konular:
Yerleşim Yeri, Yerleşim Yeri Türleri, Aile Mahkemesi, Tereke Mahkemesi, Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet), Vesayet Daireleri, Boşanma Yargılama Usulü, Velayet ve Boşanma aile hukuku yetkisinin uygulama bağlamını oluşturur.