Son güncelleme:
Aile Birliği: Aile birliği, evlenme ile kurulan ve eşler arası dayanışma, sadakat, yardım, ortak konut ve ortak yaşam yükümlülüklerine dayanan hukuki ilişki bütünüdür (TMK m.185-188). Eşler arası eşitlik ilkesi esastır; aile reisliği kurumu kaldırılmıştır. Aile birliği boşanma, ölüm veya evlenmenin butlanı ile sona erer. Birliğin sürekli sarsılması boşanmanın genel sebebidir; eşlerin yardım yükümlülüğü süreklidir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Birlikte Yaşamaya Ara Verme
Birlikte yaşamaya ara verme, eşlerin boşanma davası açmaksızın ayrı yaşamaya başlamaları ve bu durumun aile mahkemesi tarafından düzenlenmesidir (TMK m.197). Hâkim, talep üzerine bekleme süresi, tedbir nafakası, aile konutu kullanımı ve velayet düzenlemelerini yapar. Aile birliği hukuken devam eder; sadakat yükümlülüğü sürer. Yaklaşık üç yıl sürerse bu durum boşanma sebebi olabilir.
Evliliğin Genel Hükümleri
Evliliğin genel hükümleri, Türk Medeni Kanunu m.185-201 arasında düzenlenen ve evlenme ile kurulan hayat birliğinin hukuki çerçevesini çizen kurallardır. Eşlerin sadakat, destek ve saygı yükümlülükleri, ortak konut seçimi, birliğin temsili, aile hukukuna ilişkin işlemlerde karşılıklı rıza, meslek serbestliği, ayrı yaşama hakkı ve birliğin korunması için mahkeme önlemleri bu kapsamdadır. Hükümler kamu düzenindendir; eşler sözleşmeyle değiştiremez.
Aile Konutu
Aile konutu, Türk Medeni Kanunu m.194 hükmü ile özel koruma altına alınmış, eşlerin evlilik birliğinin merkezi olarak birlikte kullandıkları ve aile hayatının sürdürüldüğü konuttur. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmaksızın aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Mülkiyet veya kira hakkı hangi eşte olursa olsun koruma geçerlidir; tapu siciline aile konutu şerhi işlenerek üçüncü kişilere karşı etkinleştirilir.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Eşlerin Sadakat Yükümlülüğü
Eşlerin sadakat yükümlülüğü, evlilik birliğinin temel unsuru olarak eşlerin birbirine fiziksel ve manevi sadakatle bağlı kalması zorunluluğudur (TMK m.185/3). Sadakat ihlali zina (TMK m.161), pek kötü davranış veya suç işleme şeklinde kendini gösterebilir; bu hâllerde diğer eş özel boşanma sebebiyle dava açabilir. Sadakat tek taraflı değil, karşılıklı yükümlülüktür.
Eşin Çalışma Hakkı
Eşin çalışma hakkı, evli kadın veya erkeğin diğer eşin onayı olmaksızın bir meslek ve sanatla uğraşma özgürlüğüdür (TMK m.192). 2002 medeni kanun reformu ile eski "kadının çalışması için kocanın izni" kuralı tamamen kaldırılmıştır. Eşler arası eşitlik ilkesinin yansımasıdır; her iki eş de meslek seçim, çalışma yer ve süresi konusunda bağımsız karar verir.
Aile Konutu Şerhi
Aile konutu şerhi, aile konutu olarak kullanılan taşınmaz üzerine eşin talebi üzerine tapu siciline işlenen ve bu konutun diğer eşin onayı olmadan devir, ipotek ve önemli tasarruflara konu yapılamayacağını gösteren şerhtir (TMK m.194). Şerh, aile konutu korumasının üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesini sağlar; eş onayı olmadan yapılan tasarruflar geçersizdir.
Evlenme
Evlenme, bir erkek ile bir kadının evlenme iradelerini yetkili evlendirme memuru önünde karşılıklı açıklamasıyla kurulan ve TMK m.124-160 arasında düzenlenen aile hukuku sözleşmesidir. Ehliyet, evlenme engellerinin bulunmaması, yetkili memur önünde resmî tören ve iki tanığın hazır bulunması zorunlu unsurlarıdır. Evlenme eşler arasında sadakat, destek, ortak konut yükümlülükleri; çocuklar ile soybağı; mal rejimi, miras hakları ve evlilik birliğinin temsil yetkisi doğurur.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Evlilik Birliğinin Sarsılması
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk Medeni Kanunu m.166'da düzenlenen ve özel boşanma sebepleri dışında kalan olaylarla da boşanmaya imkân veren genel boşanma sebebidir. Hüküm, 1988 yılında 3444 sayılı Kanunla genişletilerek evlilik birliğinin ortak hayatı çekilmez kılan her türlü sarsılmasını kapsar hâle getirilmiştir. Uygulamada çekişmeli boşanma (m.166/1-2), anlaşmalı boşanma (m.166/3) ve üç yıllık fiilî ayrılık hâli (m.166/4) olmak üzere üç alt düzenleme üzerinden işler.
Eşlerin Yardım Yükümlülüğü
Eşlerin Yardım Yükümlülüğü, evlilik birliği boyunca eşlerin birbirlerine maddi ve manevi destek olma, evlilik giderlerine güçleri oranında katılma yükümlülüğüdür; TMK m.185-186 hükümlerine dayanır. Eşler ortak yaşam, sadakat ve yardım üçlüsü ile bağlanır; bu yükümlülük [Aile Birliği](/sozluk/medeni-hukuk/aile-birligi)nin temelidir. İhlal hâlinde [Boşanma Sebepleri](/sozluk/medeni-hukuk/bosanma-sebepleri) içinde "evlilik birliğinin sarsılması" niteliği kazanabilir.
Aile birliği, Türk Medeni Kanunu m.185-188 hükümlerinde düzenlenen ve evlenme ile kurulan ve eşler arası dayanışma, sadakat, yardım, ortak konut ve ortak yaşam yükümlülüklerine dayanan hukuki ilişki bütünüdür. Modern Türk hukukunda eşler arası eşitlik ilkesi merkezdedir; geleneksel "aile reisliği" kurumu 2002 reformu ile kaldırılmıştır.
Müşterek çocukların:
Birlikte yaşamaya ara verme (TMK m.197) durumunda:
Evlilik birliğinin sarsılması (TMK m.166):
| Özellik | Aile Birliği | Aile Hayatı (AİHS m.8) |
|---|---|---|
| Düzenleme | TMK | AİHS |
| Kapsam | Resmi evlilik | Geniş aile (de facto dahil) |
| Korunma | Medeni hukuk | İnsan hakları |
| Birleşme | Evlenme | Fiili birlikte yaşama |
Aile birliği, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında temel bir kavramdır. Tipik konular:
Evlenme, Evliliğin Genel Hükümleri, Evlilik Birliğinin Sarsılması, Eşlerin Sadakat, Aile Konutu, Aile Konutu Şerhi, Boşanma ve Eşler Arası Mal Rejimi aile birliğinin uygulama bağlamını oluşturur.