28 terim

I Harfiyle Başlayan Medeni Hukuk Terimleri

Medeni Hukuk kapsamında I harfiyle başlayan 28 hukuk terimi. Hâkimlik sınavı için derlenmiş tanım, madde referansı ve örnek.

Tüm Medeni Hukuk Terimleri506 I Harfindeki Tüm Terimler

Medeni Hukuk — I Harfi

Medeni Hukuk

İçtimai vs Biyolojik Soybağı

İçtimai (sosyal) soybağı, hukuki tanıma ve sosyal kabul yoluyla kurulmuş baba-çocuk ilişkisini ifade ederken biyolojik soybağı genetik kan bağını ifade eder. Türk hukukunda kural olarak biyolojik soybağı korunur; Babalık Karinesi ve evlat edinme gibi kurumlar içtimai soybağına da hukuki etki tanır. Çelişki Soybağının Reddi ve Tanımanın İptali davalarıyla çözülür.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İdari Tashih (Medeni)

I Harfi — Diğer Kategoriler

Demo Blog Araçlar

I Harfine Dön

28 terim

I Harfiyle Başlayan Medeni Hukuk Terimleri

Medeni Hukuk kapsamında I harfiyle başlayan 28 hukuk terimi. Hâkimlik sınavı için derlenmiş tanım, madde referansı ve örnek.

Tüm Medeni Hukuk Terimleri506 I Harfindeki Tüm Terimler

Medeni Hukuk — I Harfi

Medeni Hukuk

İçtimai vs Biyolojik Soybağı

İçtimai (sosyal) soybağı, hukuki tanıma ve sosyal kabul yoluyla kurulmuş baba-çocuk ilişkisini ifade ederken biyolojik soybağı genetik kan bağını ifade eder. Türk hukukunda kural olarak biyolojik soybağı korunur; Babalık Karinesi ve evlat edinme gibi kurumlar içtimai soybağına da hukuki etki tanır. Çelişki Soybağının Reddi ve Tanımanın İptali davalarıyla çözülür.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İdari Tashih (Medeni)

I Harfi — Diğer Kategoriler

İdari tashih, Nüfus Hizmetleri Kanunu (5490) m.36 kapsamında nüfus müdürlüğünün maddi hata, yazım hatası veya yanlış bilgi nedeniyle kayıtlarda yaptığı düzeltmeyi ifade eden idari işlemdir. Mahkeme kararına gerek olmadan müdürlük tarafından doğrudan yapılabilir; ancak kişiyi etkileyen değişiklikler için (cinsiyet tashihi, ad değiştirme) mahkeme kararı şarttır. Sınırlı kapsamlı bir düzeltme aracıdır; hâkimlik sınavında mahkeme kararı gerektiren tashihlerden ayırımı önemlidir.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İfa İmkansızlığı (TMK Atıf)

Medeni hukukta ifa imkansızlığı, TBK m.136 ve TMK m.5 atfı uyarınca borçlunun kusursuz olarak yükümlülüğünü yerine getirmesinin imkansız hâle gelmesi durumunda borcun kendiliğinden son bulduğu kuraldır. Vasiyet konusunun yok olması, mehir veya nafakanın ifa edilemeyecek hâle gelmesi gibi medeni hukuk ilişkilerinde uygulanır; tazminat sorumluluğu kusura bağlıdır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

Ignorantia Iuris Non Excusat

Ignorantia iuris non excusat (Latince "hukuku bilmemek mazeret değildir"), Roma hukukunun temel maksimlerinden biri olup; pozitif hukukun yürürlüğe girdiği anda herkesi bağladığını ve kanunu bilmediğini ileri süren kişiyi mazur görmediğini ifade eder. Anayasa m.39/1 hükmü kanunların yayımlanması ilkesini güvence altına alır; bu yayım sonrası kimse "kanunu bilmediğini" ileri süremez. Maksim ceza hukukunda da geçerlidir ve modern hukuk düzeninin temel taşıdır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İki Taraflı Hukuki İşlem

İki taraflı hukuki işlem, iki tarafın karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulan işlemdir. Sözleşme bunun temel ve en yaygın biçimidir; TBK m.1 hükmü hukuk hayatının omurgasını oluşturan bu işlem türünü düzenler. Satım, kira, hizmet, vekâlet, kefalet bilinen örneklerdir. Tek taraflı ve çok taraflı işlemlerden farkı, karşılıklı iradenin uyuşmasını gerektirmesidir; muvazaa, yanılma ve şekil eksikliği geçerliliği etkiler.

Detayları gör

Medeni Hukuk

Impossibilium Nulla Obligatio

Impossibilium nulla obligatio est (Latince "imkansız olana yükümlülük yoktur"), Roma hukukçusu Celsus'a atfedilen klasik maksimdir (Digesta 50.17.185). Konunun objektif imkansız olması hâlinde sözleşmenin doğmadığı veya batıl sayılacağı temel ilkesini ifade eder. Türk hukukunda TBK m.27 (objektif imkansızlık → butlan) ve TBK m.136 (sonradan doğan imkansızlık → ifa imkansızlığı) bu maksimi yansıtır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

In Dubio Pro Debitore

In dubio pro debitore (Latince "şüphede borçlu lehine"), bir borç ilişkisinde kuşkulu durumlarda yorumun borçlu lehine yapılacağını ifade eden klasik yorum maksimidir. Sözleşme yorumunda muğlaklığın borçluya yüklenmemesi, ispat yükünün alacaklıda kalması ve kuşkulu hâllerde borç sınırının dar yorumlanması bu maksimin temel uygulamalarıdır. Türk hukukunda TBK m.18 yorum kuralları ve TBK m.146 zamanaşımı şüphesi bu maksimi yansıtır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

Inter Partes

Inter partes (Latince "taraflar arasında"), bir hukuki ilişkinin yalnızca o ilişkiye taraf olan kişiler arasında etki doğurmasını ifade eden klasik Roma hukuku maksimidir. Nispi hakların ve sözleşmesel ilişkilerin ayırt edici özelliğidir — alacak hakkı yalnızca borçluya karşı ileri sürülebilir. Erga omnes (herkese karşı) etkisinin karşıtı olup mutlak/nispi hak ayrımının temel eksenini oluşturur.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İntifa Hakkı

İntifa hakkı, sahibine başkasına ait bir eşyadan tam yararlanma yetkisi veren şahsi irtifak hakkıdır. Türk Medeni Kanunu m.794 vd.'da düzenlenen intifa; taşınır, taşınmaz, hak veya bütün bir malvarlığı üzerinde kurulabilir. Sahibi eşyayı kullanma ve semerelerini elde etme hakkına sahiptir; ancak eşyanın özünü koruma ve devir yasağı yükümlülüğü altındadır. Aksi kararlaştırılmadıkça mirasçılara geçmez ve hak sahibinin ölümü ile sona erer.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İpotek

İpotek, bir alacağın taşınmaz değeri ile güvenceye alındığı, en yaygın taşınmaz rehni türüdür. Türk Medeni Kanunu m.881 vd.'da düzenlenmiştir. Mevcut, gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklar için kurulabilir; alacağa bağımlıdır ve alacak sona erince ipotek de sona erer. Anapara veya üst sınır ipoteği şeklinde kurulabilir. Borç ifa edilmezse alacaklı icra yoluyla taşınmazı paraya çevirir ve satış bedelinden öncelikli tahsil eder.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İpotekli Borç Senedi

İpotekli borç senedi, taşınmaz rehninin kıymetli evrakta cisimlendirildiği özel bir tür taşınmaz rehnidir. Türk Medeni Kanunu m.898-902'de düzenlenmiştir. Senet hem alacak hakkını hem de taşınmaz rehnini içerir; senet devri ile alacak ve rehin birlikte geçer. İpotekten farklı olarak alacaktan bağımsızdır (soyutluk); senet sahibi alacaklı sayılır. Türk uygulamasında nadir kullanılır; modern bankacılık ipotek sistemini tercih eder.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İptal Edilebilirlik (Medeni)

İptal edilebilirlik, geçerli olarak doğan bir hukuki işlemin, irade sakatlığı veya kanunun saydığı diğer sebeplerle hak sahibi tarafından açılan iptal davasıyla geriye etkili sona erdirilebilmesi yaptırımıdır. Butlandan farklı olarak işlem geçerli kurulur; ancak iptal hakkı kullanılırsa baştan itibaren hükümsüz sayılır. Yanılma, aldatma, korkutma TBK m.30-39 ile düzenlenir; vasiyetnamenin iptali TMK m.557 hükmüyle düzenlenir. Hak düşürücü süreye tâbidir.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrade Açıklaması

İrade açıklaması, kişinin iç iradesini hukuki sonuç doğurma amacıyla dış dünyaya yansıtmasıdır; irade beyanı kavramının fonksiyonel eşanlamlısı olarak doktrinde kullanılır. Söz, yazı veya davranış yoluyla yapılabilen bu açıklama, hukuki işlemin tetikleyici unsuru olup; muhataba ulaştığı anda hüküm doğurur (varma teorisi) ve TBK m.18 güven teorisi çerçevesinde yorumlanır. Açık veya örtülü olabilmesi sınavın klasik ayrımıdır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrade Beyanı

İrade beyanı (Almanca Willenserklärung), bir kişinin hukuki sonuç doğurma amacıyla iç iradesini dış dünyaya açıklamasıdır. Hukuki işlemin temel taşı olarak Pandektist doktrinden gelir; iç irade (motiv, beyan iradesi, sonuç iradesi) ve dış beyan (söz, yazı, davranış) unsurlarıyla yapılanır. Açık veya örtülü olabilir; iradeyle beyan arasındaki uyuşmazlık hâlinde TBK m.1 ve m.18 hükümleri devreye girer ve uyuşmazlık güven teorisi çerçevesinde çözümlenir.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrade-Beyan Uyuşmazlığı

İrade-beyan uyuşmazlığı, bir kişinin iç iradesi ile dış açıklaması arasında uygunsuzluk bulunması durumudur. Bilinçli (lâtife, mental rezervasyon, muvazaa) ve bilinçsiz (yanılma, beyanın iletilmesinde hata) olmak üzere iki türlüdür. Türk hukukunda TBK m.18 güven teorisi çerçevesinde dürüst karşı tarafın anlaması gereken anlam esas alınır; muvazaalı işlem TBK m.19, yanılma TBK m.30-32 hükümleriyle yaptırıma bağlanır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrade Sakatlıkları (Medeni Hukuk Atıf)

Medeni hukukta irade sakatlıkları, TMK m.5 atfı uyarınca TBK m.30-39 hükümlerinin yanılma, hile, korkutma ve aşırı yararlanma açısından evlenme, vasiyet, miras sözleşmesi, mal rejimi sözleşmesi gibi medeni hukuk işlemlerine kıyasen uygulanmasıdır. Yaptırım ilişkinin niteliğine göre mutlak butlan, nispi butlan, iptal davası olarak farklılaşır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İradi Yerleşim Yeri

İradi yerleşim yeri, kişinin yerleşmek niyetiyle (animus manendi) belirli bir yere bağlandığı yerleşim yeri türüdür. TMK m.19 hükmü uyarınca düzenlenen bu kavram, kişinin yerleşmek niyetiyle oturduğu yer olarak tanımlanır; yerleşim yerinin değiştirilmesi yeni yerde yerleşmek niyetiyle oturmayı gerektirir. Kanunî yerleşim yerinden farklı olarak iradenin (niyet) belirleyici olduğu yerleşim yeri kategorisidir.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrat Senedi

İrat senedi, taşınmazdan periyodik gelir alma hakkını kıymetli evrakta cisimlendiren özel bir taşınmaz rehni türüdür. Türk Medeni Kanunu m.903-916'da düzenlenmiştir. Senet sahibine düzenli aralıklarla belirli bir miktar ödeme yapılması taahhüdünü içerir; ödeme yapılmazsa alacaklı taşınmazın paraya çevrilmesini ister. Modern Türk uygulamasında neredeyse hiç kullanılmaz; tarihsel ve kavramsal niteliktedir. İpotekli borç senedinin gelir formundaki türüdür.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İrtifak Hakkı

İrtifak hakkı, sahibine bir eşya üzerinde sınırlı yetkiler tanıyan ayni haktır. Türk Medeni Kanunu m.779 vd.'da düzenlenen irtifak hakkı; eşyaya bağlı veya şahsi olabilir, olumlu ya da olumsuz nitelik taşıyabilir. Sahibine eşyayı belirli bir biçimde kullanma, ondan yararlanma veya malikin bazı yetkilerini kullanmaktan kaçınmasını isteme yetkisi verir. Taşınmaz üzerinde kurulan irtifak hakları kural olarak tapu siciline tescil ile kazanılır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İspat Yükü

İspat yükü, TMK m.6 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her birinin, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispat etmekle yükümlü olmasıdır. Genel kural "iddia eden taraf ispatla yükümlüdür" (actori incumbit probatio) biçiminde ifade edilir. Kanunda öngörülen karineler, kesin deliller ve özel hükümler ispat yükünün yer değiştirmesine yol açabilir; TMK m.7 resmî belgelere özel ispat gücü tanır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İstihkak Davası (Eşya)

İstihkak davası, malik olduğunu iddia eden kişinin malını haksız olarak elinde bulunduran zilyede karşı malın aynen iadesini talep ettiği ayni davadır. TMK m.683/2 cümle 1'e dayanan bu dava, mülkiyet hakkının en güçlü korunma aracıdır; hem taşınır hem taşınmaz mülkiyetinde uygulanır. Davanın konusu malın aynıdır; tazminat değil iade hedeflenir. Davacı mülkiyetini, davalı ise zilyetliğinin haksız sayılmaması gerektiğini ispatla yükümlüdür.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İştirak Nafakası

İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İtibari Yerleşim Yeri

İtibari yerleşim yeri, kişinin gerçek bir yerleşim yeri tespit edilemediğinde kanunca varsayım olarak kabul edilen yerleşim yeridir. TMK m.20 hükmü uyarınca düzenlenen bu kavram, kişinin nerede yaşadığı belirsiz olduğunda hukuki sürekliliği sağlamak amacıyla son bilinen yerleşim yerini, yoksa şu an bulunulan yeri itibari yerleşim yeri olarak kabul eder.

Detayları gör

Medeni Hukuk

Ius Cogens (Emredici Hukuk)

Ius cogens (Latince "emredici hukuk"), tarafların aksine sözleşme yapamayacağı, ancak ihlali kamu düzenini bozan ve kanunen kesin nitelikli kuralları ifade eden Roma hukuku maksimidir. Ius dispositivum (tamamlayıcı hukuk) karşıtı olup; emredici hükmün ihlali butlan yaptırımına tabidir. TBK m.27 ius cogens hükümlerin sınırını çizer ve aile hukuku, eşya hukuku ile usul hukukunda yaygındır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

Ius Dispositivum (Tamamlayıcı Hukuk)

Ius dispositivum (Latince "tamamlayıcı hukuk"), tarafların aksine düzenleme yapabileceği ve sözleşme yokluğunda devreye giren tamamlayıcı kuralları ifade eden Roma hukuku maksimidir. Ius cogens (emredici hukuk) karşıtıdır; sözleşme özgürlüğü çerçevesinde taraflar bu kuralların aksini kararlaştırabilir. Borçlar hukukunun büyük kısmı tamamlayıcı niteliktedir; aile-eşya hukukunda ise emredici hükümler hakimdir.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İyiniyet

İyiniyet (sübjektif iyiniyet), TMK m.3 çerçevesinde kişinin bir durumun gerçek niteliğini bilmediği ve göstermesi gereken özeni gösterse dahi bilemeyeceği hâllerde hukuk düzeninin ona sağladığı korumadır. Kanun, iyiniyetin varlığı asıl kabul edildiği için (iyiniyet karinesi) iyiniyetsizliği iddia edenin ispatla yükümlü olmasını benimser. Özellikle taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iyiniyetli iktisabı, zilyetlik, temsil ve evlenmenin butlanında korunmaya temel teşkil eder.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İyiniyet Karinesi

İyiniyet Karinesi, İyiniyetin mevcut sayılmasının yasal varsayımıdır; TMK m.3 hükmü "Asıl olan iyiniyetin varlığıdır" formülasyonuyla bu karineyi koyar. Karine, Kötüniyet iddia eden tarafın ispat yükünü doğurur. Tapu Sicilinin Güveni İlkesi ve Olağan Zamanaşımı gibi alanlarda doğrudan uygulanır.

Detayları gör

Medeni Hukuk

İyi Niyet (TMK m.3)

İyi niyet, bir hakkın doğumu veya kazanılmasında kişinin mevcut durumun hukuka aykırı olduğunu bilmemesi ya da bilmesi gerekmiyor olması durumudur. TMK m.3 düzenlemesidir; sübjektif bir kavramdır ve dürüstlük kuralından (TMK m.2) farklıdır. Kanunun iyi niyete sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyi niyetin varlığıdır; ancak gereken özeni göstermeyen kişi iyi niyet iddiasında bulunamaz.

Detayları gör