15 terim

I Harfiyle Başlayan Anayasa Hukuku Terimleri

Anayasa Hukuku kapsamında I harfiyle başlayan 15 hukuk terimi. Hâkimlik sınavı için derlenmiş tanım, madde referansı ve örnek.

Tüm Anayasa Hukuku Terimleri348 I Harfindeki Tüm Terimler

Anayasa Hukuku — I Harfi

Anayasa Hukuku

İçtüzük (TBMM İçtüzüğü)

İçtüzük (TBMM İçtüzüğü), Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin çalışma usul ve esaslarını, görüşme ve karar alma yöntemlerini, komisyonların çalışmalarını, meclis denetim araçlarının işletilmesini düzenleyen ve bizzat meclis tarafından çıkarılan normatif bir anayasal metindir; 1982 Anayasası m.95 uyarınca TBMM çalışmalarını kendi yaptığı içtüzük hükümlerine göre yürütür ve içtüzük siyasi parti gruplarının faaliyetlere üye sayısı oranında katılmalarını sağlayacak şekilde düzenlenir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

I Harfi — Diğer Kategoriler

Demo Blog Araçlar

I Harfine Dön

15 terim

I Harfiyle Başlayan Anayasa Hukuku Terimleri

Anayasa Hukuku kapsamında I harfiyle başlayan 15 hukuk terimi. Hâkimlik sınavı için derlenmiş tanım, madde referansı ve örnek.

Tüm Anayasa Hukuku Terimleri348 I Harfindeki Tüm Terimler

Anayasa Hukuku — I Harfi

Anayasa Hukuku

İçtüzük (TBMM İçtüzüğü)

İçtüzük (TBMM İçtüzüğü), Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin çalışma usul ve esaslarını, görüşme ve karar alma yöntemlerini, komisyonların çalışmalarını, meclis denetim araçlarının işletilmesini düzenleyen ve bizzat meclis tarafından çıkarılan normatif bir anayasal metindir; 1982 Anayasası m.95 uyarınca TBMM çalışmalarını kendi yaptığı içtüzük hükümlerine göre yürütür ve içtüzük siyasi parti gruplarının faaliyetlere üye sayısı oranında katılmalarını sağlayacak şekilde düzenlenir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

I Harfi — Diğer Kategoriler

İdarenin Bütünlüğü İlkesi

İdarenin Bütünlüğü İlkesi, devlet idaresinin merkezden yönetim ve yerinden yönetim kuruluşlarının çok çeşitliliğine rağmen tek bir bütün olarak işlemesini ve devlet tüzel kişiliğinin temsilinde tekliğin korunmasını ifade eden anayasal bir idare hukuku ilkesidir; 1982 Anayasası m.123/1 uyarınca idare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. Bu ilke hiyerarşi ve idari vesayet aracılığıyla merkezi ile yerinden yönetim arasında somutlaşır.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İdari Vesayet

İdari Vesayet, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerinde kamu yararı ve idarenin bütünlüğünün korunması amacıyla kanunla tanımlanmış dar kapsamlı denetim yetkisini ifade eden bir idare hukuku kavramıdır; 1982 Anayasası m.127/5 uyarınca merkezi idare, mahalli idareler üzerinde kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde idari vesayet yetkisine sahiptir. Hiyerarşiden farklı olarak farklı tüzel kişilikler arasında istisnai ve dar yorumlanan bir denetim yetkisidir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İdari Yargı

İdari yargı, idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkları çözen yargı koludur. Anayasa m. 125 uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdare mahkemeleri, vergi mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri bu yargı kolunu oluşturur. Yüksek mahkemesi Danıştay'dır. Adli yargıdan ayrı bir sistem olarak yargı ayrılığı ilkesi çerçevesinde işler.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İhlal Kararı Tipleri (AYM/AİHM)

İhlal Kararı Tipleri (AYM/AİHM), bir anayasal veya uluslararası mahkemenin hak ihlali tespitinde verdiği farklı niteliklerdeki kararların taksonomisidir. Başlıca tipler: usul ihlali (pozitif yükümlülüğün gereği yerine getirilmemiştir), maddi ihlal (hakkın özü ihlal edilmiştir), tek başına ve m. 14 ile birlikte ihlal, yapısal-sistemsel ihlal (pilot karar ile çözülen) ve makul süre aşımı ihlali. Tipler giderim araçlarının belirlenmesinde referans işlevi görür.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

II. Meşrutiyet (1908)

II. Meşrutiyet (1908), Osmanlı İmparatorluğu'nda Kanun-i Esasi'nin yeniden yürürlüğe konularak anayasalı rejime geri dönüldüğü dönemin adıdır; 23 Temmuz 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla II. Abdülhamid'in meclisi yeniden toplama kararıyla başlar ve 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgaliyle fiilen sona erer. 1909 Kanun-i Esasi değişiklikleriyle padişah yetkileri ciddi biçimde kısıtlanmış, parlamenter sistem kurulmuştur.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İkincilik İlkesi

İkincilik İlkesi, AİHM'nin taraf devletlere göre ikincil ve tamamlayıcı bir denetim organı olduğunu, birincil koruma sorumluluğunun ulusal makamlarda kaldığını öngören yapısal ilkedir. 15. Protokol (2013) ile Sözleşme Önsözü'ne eklenerek kurumsal statü kazanmıştır. İç hukuk yollarının tüketilmesi kuralı, takdir marjı doktrini ve pilot karar usulü bu ilkeyi somutlaştıran mekanizmalardır. Hâkimlik sınavında AİHS koruma sisteminin yapısal temeli olarak test edilir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

I. Meşrutiyet (1876)

I. Meşrutiyet (1876), Osmanlı İmparatorluğu'nda anayasal düzenin ilan edildiği ilk dönemdir; 23 Aralık 1876'da Sultan II. Abdülhamid'in Kanun-i Esasi'yi yayımlamasıyla başlar, 14 Şubat 1878'de Meclis-i Mebusan'ın süresiz tatil edilmesiyle sona erer. 14 aylık kısa ömrüne rağmen Türk anayasa hukukunun başlangıç noktasıdır; Midhat Paşa liderliğinde hazırlanmış, Osmanlı'nın ilk yazılı anayasası ve iki meclisli parlamentosu bu dönemde kurulmuştur.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, 10 Aralık 1948'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen ve insan haklarına ilişkin küresel standartları ortaya koyan temel belgedir. Hukuken bağlayıcı bir antlaşma olmamakla birlikte, sonraki insan hakları belgelerinin temelini oluşturmuş ve uluslararası örf-adet hukuku niteliği kazanmıştır. 30 madde içinde medeni, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel hakları kapsar.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İnsan Onuru

İnsan onuru, insanın sırf insan olması sebebiyle sahip olduğu vazgeçilmez ve dokunulmaz değerdir. Modern anayasal hakların felsefi ve hukuki temel ilkesi olarak kabul edilir. Devlet, insan onuruna saygı göstermek ve onu korumakla yükümlüdür. Anayasa m. 17'deki "maddi ve manevi varlığın korunması" ilkesi insan onuru güvencesinin somut ifadesidir. Sınırlama kabul etmeyen dokunulmaz çekirdek hak niteliğindedir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İptal Davası (Anayasa)

İptal Davası (Anayasa), kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasaya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine açılan ve soyut norm denetiminin aracı olan anayasa yargısı davasıdır; 1982 Anayasası m.150-151 uyarınca Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tam sayısının 1/5'i tarafından Resmi Gazetede yayım tarihinden itibaren 60 gün içinde açılabilir. İptal kararı geriye yürümez ve norm hukuk düzeninden çıkarılır.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İptal Kararı (AYM)

İptal kararı, Anayasa Mahkemesi'nin anayasaya aykırı bulduğu bir kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya TBMM İçtüzüğü hükmünü yürürlükten kaldırdığı karardır. Kararlar genel olarak bağlayıcıdır ve Resmî Gazete'de yayımla hüküm doğurur. Kural olarak iptal kararları geriye yürümez, ileri etkilidir. Anayasa Mahkemesi yürürlüğe girmeyi en fazla bir yıl erteleyebilir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İsbat Hakkı

İsbat hakkı; bir kimseye karşı hakaret içeren bir isnatta bulunan kişinin, somut olayda kamu yararı bulunması veya isnadın bir görevliye karşı yapılması hallerinde, iddiasını ispat etmek suretiyle cezadan kurtulma hakkını ifade eder. Anayasa m.39'da düzenlenmiş, TCK m.127'de ayrıntılandırılmıştır. Yapılmadığı veya yapılamadığı durumda hakaret suçunun cezası uygulanır; ispat edilirse beraat edilir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

İşkence Yasağı

İşkence Yasağı, hiç kimsenin işkenceye, insanlık dışı ve onur kırıcı muameleye veya cezaya tabi tutulamayacağını öngören, olağanüstü hâller ve savaş dâhil hiçbir koşulda askıya alınamayan mutlak nitelikli temel bir anayasal güvencedir; 1982 Anayasası m.17/3 ve AİHS m.3 ile paralel korunur, dokunulmaz çekirdek haklar içinde yer alır. BM İşkence Sözleşmesi ile uluslararası düzeyde güvence altındadır; devletin pozitif koruma yükümlülüğü de bu hakkın gereğidir.

Detayları gör

Anayasa Hukuku

Islahat Fermanı (1856)

Islahat Fermanı (1856), Osmanlı reform sürecinin ikinci büyük fermanı olarak 18 Şubat 1856'da Sultan Abdülmecid tarafından Hattı Hümayun biçiminde yayımlanmıştır; Kırım Savaşı sonrası Paris Kongresi arifesinde Avrupa devletlerinin baskısıyla çıkarıldığından dış-kaynaklı reform metni niteliği taşır. Ferman, gayrimüslim Osmanlı tebaasına tam eşit vatandaşlık, din özgürlüğü, askerlik ve vergi eşitliği ile karma mahkemelere erişim tanıyarak eşit vatandaşlık ilkesini kuran metindir.

Detayları gör