Son güncelleme:
Yer Bakımından Uygulama: Yer bakımından uygulama, ceza kanunlarının hangi mekânsal sınırlar içinde uygulanacağını ve Türk ceza yargı yetkisinin kapsamını belirleyen şemsiye kavramdır. 5237 sayılı TCK m.8-13 dört temel ilkeyi düzenler: mülkilik, faal şahsilik, pasif şahsilik (koruma) ve evrensellik. Bu ilkeler birbirini tamamlayıcı şekilde Türk ceza hukukunun mekânsal kapsamını oluşturur ve sınır ötesi suçlarda uygulanır.
Yer bakımından uygulama, ceza hukukunun mekânsal boyutudur ve Türk ceza yargı yetkisinin coğrafi sınırlarını belirleyen şemsiye kavramdır. Türkiye’nin ceza yargı yetkisi tek bir ilkeye dayanmaz; dört temel ilkenin birlikte uygulanmasıyla şekillenir. Bu ilkeler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.8–13’te düzenlenmiştir.
| İlke | TCK Md. | Açıklama |
|---|---|---|
| Mülkilik | m.8 | Türkiye’de işlenen tüm suçlara Türk kanunları |
| Faal Şahsilik | m.11 | Türk vatandaşı yurt dışında suç işlerse |
| Pasif Şahsilik / Koruma | m.12 | Yabancı yurt dışında Türk vatandaşına/devletine karşı |
| Evrensellik | m.13 | Uluslararası ortak çıkarı zedeleyen suçlar |
İlkelerin amacı, suçun cezasız kalmasını önlemek ve Türkiye’nin egemenlik haklarını korumaktır. Mülkilik birincil kuraldır; diğerleri tamamlayıcıdır.
TCK m.8/1 — "Türkiye’de işlenen suçlar hakkında Türk kanunları uygulanır. Fiilin kısmen veya tamamen Türkiye’de işlenmesi veya neticenin Türkiye’de gerçekleşmesi halinde suç, Türkiye’de işlenmiş sayılır."
Türkiye’de işlenen tüm suçlara fail/mağdur ayrımı yapılmadan Türk Ceza Kanunu uygulanır. Detay için bkz. Mülkilik İlkesi.
Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suçlar belirli koşullarla Türkiye’de yargılanabilir. Detay için bkz. Vatandaş Tarafından İşlenen Suç.
Yabancının yurt dışında Türk vatandaşına veya Türk devletinin çıkarlarına karşı işlediği suçlar. Detay için bkz. Yabancı Tarafından İşlenen Suç.
TCK m.13/1 — "Aşağıdaki suçların, vatandaş veya yabancı tarafından, yabancı ülkede işlenmesi halinde, Türk kanunları uygulanır: ... a) İkinci Kitap, Birinci Kısım altında yer alan suçlar (Soykırım ve insanlığa karşı suçlar)..."
Soykırım, insanlığa karşı suçlar, işkence, çevreyi kasten kirletme, uyuşturucu, uluslararası müstehcenlik, sahte para, tarihi eserler gibi uluslararası ortak çıkar suçları. Detay için bkz. Evrensellik İlkesi.
TCK m.10 — "Yabancı ülkede Türkiye namına memuriyet veya görev üstlenmiş olup da bundan dolayı bir suç işleyen kimse, bu fiile ilişkin olarak yabancı ülkede hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş bulunsa bile, Türkiye’de yeniden yargılanır."
Türk devleti adına yurt dışında görev yapan kamu görevlilerinin görev kapsamında işledikleri suçlar Türkiye’de yargılanır. Detay için bkz. Görev Suçları.
TCK m.9 — "Türkiye’de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş olan kimse, Türkiye’de yeniden yargılanır."
Türkiye’de işlenen suç için yabancı mahkeme kararı tanınmaz; Türkiye’de yeniden yargılama yapılır. Detay için bkz. Yabancı Mahkeme Kararı.
Yabancı uyruklu suç faillerinin yabancı devlete iade edilmesinin koşullarını düzenler. Detay için bkz. Geri Verme.
TCK m.19 — "Türkiye’nin egemenlik alanı dışında işlenen suçlar dolayısıyla Türkiye’de yargılama yapılırken, Türk kanununa göre verilecek olan ceza, suçun işlendiği ülke kanununda öngörülen cezanın üst sınırından fazla olamaz."
Türkiye dışında işlenen suçlarda yabancı kanunun ceza üst sınırı dikkate alınır. Detay için bkz. Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması.
Yer bakımından uygulama, suçun uygulanacak hukuk kuralını belirler; suçun hangi yargı çevresinde görüleceği farklıdır. Yargı çevresi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.12 vd.’ye göre belirlenir: kural olarak suçun işlendiği yer (forum delicti commissi) yargı çevresidir. Türkiye dışında işlenen suçlarda CMK m.13 vd. ek kurallar getirir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi