Son güncelleme:
Vazgeçme ile Tamamlanan Suç: Vazgeçme ile tamamlanan suç, failin teşebbüs aşamasında gönüllü vazgeçmesine rağmen, vazgeçmeden önce gerçekleştirdiği hareketlerin bağımsız bir suç tipini ihlal etmesi durumunu ifade eder. TCK m.36'nın son cümlesi gereği fail teşebbüsten cezalandırılmaz ancak tamam olan kısmın oluşturduğu suçtan sorumlu tutulur. Konut dokunulmazlığı ihlali, kasten yaralama, mala zarar verme tipik örneklerdir.
Gönüllü vazgeçme failin asıl suçtan (teşebbüs aşamasındaki) cezasızlığa kavuşmasını sağlar; ancak vazgeçmeden önceki hareketler kendi başına bir suç tipini ihlal ediyorsa o suçtan sorumluluk devam eder. Bu durum TCK m.36'nın son cümlesinde açıkça düzenlenmiştir.
TCK m.36 — "...teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz; fakat tamam olan kısım esasen bir suç oluşturduğu takdirde, sadece o suça ait ceza ile cezalandırılır."
Kanun koyucunun amacı, vazgeçmeyle teşvik edilen "suçtan dönüş"ün gerçekleşen tipiklikleri görmezden gelmemesi gerektiğidir. Aksi hâlde fail başka suç tipiklikleri yarattığı hâlde sırf asıl suçtan vazgeçmesiyle tüm sorumluluktan kurtulurdu; bu durum hukuki güvenlik ile uyumsuz olurdu.
Vazgeçmeden önceki hareketin "bağımsız bir suç tipini ihlal etmesi" şartı kritiktir. Hareket asıl suçun ön aşaması niteliğindeyse ve kendi başına tipiklik oluşturmuyorsa sorumluluk doğmaz; ancak hareket bağımsız bir suç tipini doldurmuşsa fail o suçtan cezalandırılır.
Gerçek olaylarda en sık karşılaşılan vazgeçme ile tamamlanan suç senaryoları belirli kalıplarda gelişir.
Fail bir kişiyi öldürmek için bıçakla saldırır, birkaç darbe sonrası vicdani vazgeçişle durur ve mağdurun yaralarını sardırır. Sonuç: öldürme teşebbüsünden cezasızlık (gönüllü vazgeçme), kasten yaralamadan sorumluluk. Etkin pişmanlık hükümleri varsa indirim uygulanabilir.
Fail eve hırsızlık amacıyla girer, kasayı açmaya başlar ancak vicdan rahatsızlığıyla vazgeçer ve evden ayrılır. Sonuç: hırsızlık teşebbüsünden cezasızlık, ancak konut dokunulmazlığını ihlalden (TCK m.116) sorumluluk.
Fail cinsel saldırı amacıyla mağduru yakalar, fiziksel temasta bulunur ancak vazgeçer. Sonuç: cinsel saldırı teşebbüsünden cezasızlık, ancak kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK m.109) ve tehdit (TCK m.106) suçlarından sorumluluk.
Bağımsız suç ile asıl suçun aşama hareketi arasındaki ayrım çoğu davada belirleyicidir.
| Hareket Niteliği | Örnek | Vazgeçme Sonrası Sorumluluk |
|---|---|---|
| Bağımsız suç tipi | Konut dokunulmazlığı ihlali | Sorumluluk vardır |
| Bağımsız suç tipi | Kasten yaralama | Sorumluluk vardır |
| Asıl suçun ön aşaması | Hırsızlığa hazırlık | Sorumluluk yoktur (kural olarak) |
| Asıl suçun ön aşaması | Saldırıya hazırlık | Sorumluluk yoktur |
| Bağımsız tehdit | Tehdit (TCK m.106) | Sorumluluk vardır |
Hâkim somut olayda failin vazgeçmeden önce gerçekleştirdiği hareketleri tek tek inceler ve "bu hareket kendi başına bir suç tipini doldurmuş mu" sorusuna cevap arar. Cevap olumluysa o suçtan ceza, olumsuzsa tam cezasızlık sonucu doğar.
Müşterek faillik ve şeriklik durumunda vazgeçme ile tamamlanan suç sorumluluğu farklı hukuki sonuçlar doğurur.
İştirakte gönüllü vazgeçme (TCK m.41) hükümleri devreye girer. Vazgeçen fail asıl suçtan cezasızlığa kavuşurken, vazgeçmeden önce gerçekleştirdiği hareketlerin bağımsız bir suçu doldurması hâlinde o suçtan sorumlu tutulur.
Vazgeçmeyen diğer failler asıl suçtan (teşebbüs aşamasında ya da tamamlanmış olarak) sorumluluğu sürdürür. Vazgeçen fail kendi sorumluluğundan kurtulur ancak diğerlerini etkileyemez.
Doktrinde vazgeçme ile tamamlanan suç tartışması, özellikle TCK m.36 son cümlesinin yorumu üzerinden ilerler. Birinci görüş, "tamam olan kısım" ifadesinin yalnız tipiklik tamamlanmış müstakil suçları kapsadığını savunur. İkinci görüş, "esasen bir suç oluşturduğu takdirde" ifadesinin bu tipiklikleri açık ettiğini belirtir.
Yargıtay daireleri çoğunlukla ikinci görüşe yakın yorum yapar; her hareketin tipiklik incelemesinden geçirilmesini ister. Hâkim, vazgeçmeden önceki her davranışın bağımsız bir suç tipini doldurup doldurmadığını ayrı ayrı değerlendirmek zorundadır.
Sınır hâllerinde "sanık yararına yorum" ilkesi uygulanır; ancak bu ilke tipiklik incelemesinin atlanması anlamına gelmez. Hâkim her hareket için ayrı tipiklik kontrolü yapar ve sonuç sanık lehineyse cezasızlık yönünde yorumlar.
Hâkim somut olaylarda her hareket için ayrı tipiklik kontrolü yapar; bu yöntem hem suçta ve cezada kanunilik ilkesi hem de hukuki güvenlik açısından zorunludur. Vazgeçen failin gerçek konum ve cezalandırılma kapsamı ancak bu inceleme ile netleşir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi