Son güncelleme:
Üstsoy, Altsoy, Eş veya Kardeşe Karşı Öldürme: Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşe karşı öldürme, kasten öldürme suçunun anne, baba, dede, çocuk, torun, eş veya kardeşe karşı işlenmesi durumudur. TCK m.82/1-d düzenler; ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis. Aile içi en yakın bağa yönelen suç olarak ahlaki ağırlığı en yüksek nitelikli hâllerdendir. Üvey aile bireyleri kapsam dışında değerlendirilir; tartışmalıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşe karşı öldürme, kasten öldürmenin nitelikli halleri içinde fail-mağdur arasındaki yakın akrabalık bağı temelli ağırlaştırma sebebidir. Hayata karşı suçun aile çekirdeğine yönelmesi, suçun yalnız bireyi değil aile kurumunu da yaraladığı kabulüne dayanır.
TCK m.82/1-d — "Kasten öldürme suçunun üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı işlenmesi hâlinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır."
Suç çift katmanlı koruma içerir: (1) hayat hakkı, (2) aile bağı / aile kurumu. Anayasa m.41 aile koruması bu nitelikli hâlin teorik temelidir.
| Yakınlık | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Üstsoy | Faile yukarı doğru kan bağı | Anne, baba, dede, nine |
| Altsoy | Faile aşağı doğru kan bağı | Çocuk, torun |
| Eş | Resmi nikahlı | Karı, koca |
| Kardeş | Aynı anne-babadan veya tek tarafa kan | Öz/üvey kardeş tartışmalı |
Kasten öldürme fiili + mağdurun kanunda sayılan yakınlardan biri olması. Akrabalık ilişkisi nüfus kayıtlarıyla ispat edilir.
Failin yakınlık ilişkisini bilmesi şart. Hata hâli — örneğin failin biyolojik anne olduğunu bilmediği kişiyi öldürmesi — m.82/1-d uygulanmasını engeller; basit kasten öldürme (m.81) işler.
Üstsoy/Altsoy: Kan bağı esastır. Evlilik dışı doğan çocuklar da kapsam içinde (Anayasa m.10 eşitlik). Üvey anne/baba ile evlatlık kişi durumu doktrinde tartışmalı; çoğunluk üvey aileyi m.82/1-d kapsamı dışında değerlendirir, "üstsoy/altsoy" kavramı kan bağına gönderir.
Eş: Resmi nikahlı eş kapsamdadır. İmam nikahlı, nişanlı, eski eş, fiilen birlikte yaşanılan partner kapsamda değildir; basit kasten öldürme (m.81) uygulanır. Boşanma kararı kesinleştikten sonra önceki eşe yapılan saldırı m.82/1-d uygulanmaz.
Kardeş: Anne-baba ortak (öz kardeş) tartışmasız kapsamda. Tek taraftan kardeşler (sadece anne veya baba ortak) doktrinde kapsam içi sayılır; üvey kardeş (akrabalık olmayan, ailelerin birleşmesi yoluyla yakınlaşan) tartışmalı.
m.82/1: Ağırlaştırılmış müebbet hapis. Tasarlama, canavarca his, genel tehlike vasıtaları ile aynı dilim.
Aile içi öldürmelerde sıkça töre saiki de mevcut olabilir. Hem m.82/1-d hem m.82/1-k uygulanır; çakışma TCK m.61 çerçevesinde takdiri ağırlaştırıcı sebep olarak gerekçelendirilir.
Aile içi şiddet zincirinde haksız tahrik (TCK m.29) sıkça gündemde olur (örneğin uzun süreli şiddete maruz kalan eşin saldırısı). Eğer haksız tahrik kabul edilirse ceza azaltılır; ancak yakınlık nitelikli hâli korunmaya devam eder.
Çoğu davada cinayet öncesi süreçte kasten yaralama, tehdit gibi suçlar zinciri görülür; bu durum zincirleme suç ya da gerçek içtima hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.
Aile içi cinayetler Türkiye'de istatistiksel olarak yüksek paya sahiptir; özellikle eşe karşı öldürmeler kadına yönelik şiddet çerçevesinde 6284 sayılı Kanun koruma tedbirleriyle de bağlantılıdır.
Sınavlarda eski eş + boşanma süreci ayrımı, üvey aile tartışması, töre saiki ile çakışma, haksız tahrik etkileşimi temel sınav konularıdır. Akrabalık bilinmemesi durumunda hata kurallarının uygulanması da klasik soru.
Yargıtay m.82/1-d uygulamasında akrabalık ilişkisinin nüfus kayıtlarıyla titizlikle ispatını arar. Üvey aile ilişkilerinde dar yorum yapar; kan bağı şart olarak okunur. Boşanma davasının kesinleşme tarihi kritik milat olarak değerlendirilir.
Failin akrabalık ilişkisini bilip bilmediği, özellikle çocukluğunda anne/babadan ayrılmış kişiler bakımından önemlidir. Uzak akrabalık (örneğin amca-yeğen, dede-torun ötesi) m.82/1-d kapsamında değildir; üstsoy/altsoy doğrudan kan bağı (anne/baba/dede/nine veya çocuk/torun) ile sınırlıdır. Yargıtay bu sınırı katı uygular ve dolaylı akrabalıkta basit kasten öldürme (m.81) uygular.