Tamamlanmamış Teşebbüsün Yapısı
Teşebbüs kurumunun klasik formu olan tamamlanmamış teşebbüs, failin suç tipini ihlal etmek üzere icra hareketlerine başlamış olmasına rağmen bu hareketleri sonlandıramaması durumunu ifade eder. İcra zinciri yarıda kalmıştır; netice doğal olarak meydana gelmemiştir.
TCK m.35/2 — "Suç teşebbüs aşamasında kalmışsa, suçun meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onüç yıldan yirmi yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur."
Yapısal Unsurlar
Tamamlanmamış teşebbüsten söz edebilmek için: (i) kast ile hareket edilmiş olmalı, (ii) icra başlamış olmalı, (iii) icra hareketi yarıda kalmış olmalı, (iv) yarıda kalmanın sebebi failin iradesi dışında (engel sebep) olmalıdır. Bu dört şart birlikte gerçekleşmelidir.
İcra Hareketinin Yarıda Kalması
Yarıda kalma çok farklı şekillerde tezahür edebilir: failin silah çekip ateş edemeden polise yakalanması, hırsızın kasaya el atmadan alarmın çalması, soyguncunun kapıyı zorlamadan müşteri içeriye girmesi gibi. Önemli olan failin atması gereken adımları bitirmemiş olmasıdır.
İki teşebbüs türü arasındaki sınır pratik açıdan büyük önem taşır; çünkü TCK m.35/2 indirim oranı tehlike yoğunluğuna bağlı olarak değişir.
Karşılaştırma Tablosu
| Ölçüt | Tamamlanmamış Teşebbüs | Tamamlanmış Teşebbüs |
|---|
| İcra hareketi | Yarıda kesilmiştir | Bitirilmiştir |
| Netice beklentisi | Beklenmemiştir | Beklenmiş ama gerçekleşmemiştir |
| Tehlike yoğunluğu | Düşük | Yüksek |
| TCK m.35/2 indirim | 3/4'e yakın oran (yüksek indirim) | 1/4'e yakın oran (düşük indirim) |
| Vazgeçme imkânı | Gönüllü vazgeçme icra durdurarak | Etkin pişmanlıkla zarar gidererek |
Sınırın çizilmesinde failin atması gereken adımların ne kadarının tamamlandığı belirleyicidir. Yargıtay uygulaması "subjektif görüş" çerçevesinde failin "yapması gereken her şeyi yaptığını düşünüp düşünmediğine" bakar; "objektif görüş" ise dış gözlemciye göre değerlendirir.
Cezanın Belirlenmesi: TCK m.35/2 Uygulaması
Tamamlanmamış teşebbüste tehlikenin yoğunluğu düşük sayıldığından indirim oranı yüksek olmasıdır. Hâkim, somut olayda failin atmadığı adımların oranını, mağdura hangi düzeyde yakınlaşıldığını ve neticenin ne kadar kaçınılmaz hale geldiğini değerlendirir.
Hâkim Takdirinin Sınırı
İndirim oranı 1/4 ile 3/4 arasında belirlenir. Hâkim bu oranı kararında gerekçeli olarak göstermek zorundadır; salt yasal sınırlara atıfla gerekçesiz oran belirlenemez. Gerekçesiz indirim hükmün bozma sebebidir.
Diğer İndirim Sebepleriyle Sıra
Teşebbüs indiriminden sonra varsa haksız tahrik, yaş küçüklüğü, cezada akıl hastalığı gibi sebepler sırayla uygulanır. Sıralama ihlali bozma sebebidir.
İştirakte Tamamlanmamış Teşebbüs
Müşterek faillik durumunda tamamlanmamış teşebbüsün varlığı, faillerden birinin ya da hepsinin icra hareketlerinin yarıda kalmasıyla mümkündür. Bağlılık kuralı gereği şerikler de aynı teşebbüs hükümlerinden sorumlu tutulur.
Müşterek Faillerin Hukuki Durumu
Müşterek faillerden biri icrayı tamamlasa bile diğerinin durumu ayrı değerlendirilmez; ortak hâkimiyet teorisi gereği faillerin tümü sonuçtan sorumludur. Ancak biri vazgeçer, diğeri devam ederse iştirakte gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır.
Şeriklerin Hukuki Durumu
Yardım edenler ve azmettirenler, asıl failin icrası yarıda kaldığında onların eylemleri de tamamlanmamış teşebbüs çerçevesinde değerlendirilir. Bağlılık kuralı bu durumu güvence altına alır.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- İcranın yarıda kesilmesi: Failin atması gereken adımların bir kısmı tamamlanmamış olmalıdır; aksi hâlde tamamlanmış teşebbüs söz konusu olur.
- Yüksek indirim oranı: TCK m.35/2 uyarınca 3/4'e yakın indirim genellikle bu türde uygulanır; tehlike yoğunluğu düşüktür.
- Engel sebep şartı: Yarıda kesilmenin sebebi failin iradesi dışında olmalıdır; iradi olarak vazgeçilmişse gönüllü vazgeçme uygulanır.
- İştirakte sorumluluk: Müşterek faillik durumunda bağlılık kuralı gereği tüm faillere aynı teşebbüs hükümleri uygulanır.
- Hâkim gerekçesi: İndirim oranı kararda mutlaka gerekçeli olarak gösterilmelidir.
Yargısal Pratikte Tamamlanmamış Teşebbüsün Önemi
Yargıtay daireleri, tamamlanmamış teşebbüs içtihatlarında failin atması gereken adımları somut olarak sayar ve atılmamış adımların önemini değerlendirir. Hırsızlık suçunda eve girmiş ancak eşyaya henüz dokunmamış sanık, kasten öldürmede silah doğrultmuş ancak ateş etmemiş sanık tipik örneklerdir.
Hâkimin Adım Bazlı Değerlendirmesi
Hâkimlik kararlarında "atılmamış adımlar listesi" oluşturmak iyi bir uygulamadır. Failin gerçekleştirdiği son hareket ile suç tipinin tamamlanması için gereken bir sonraki adım arasındaki mesafe ne kadar büyükse indirim oranı 3/4'e o kadar yaklaşır. Bu yaklaşım tamamlanmış teşebbüs ile karşılaştırmada netlik sağlar.
Mağdur Beyanının Belirleyiciliği
Mağdurun ifadesinde failin hangi aşamada durduğu, ne kadar süre boyunca tehdit altında kaldığı ve neticenin önlenmesinde mağdurun rolü açıkça yer almalıdır. Bu beyan diğer delillerle birlikte değerlendirilerek tehlike yoğunluğu belirlenir.