Son güncelleme:
Taksir: Taksir, ceza hukukunda failin özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle öngörülebilir bir sonucun istenmeden meydana gelmesi durumunu ifade eden manevi unsur türüdür. 5237 sayılı TCK m.22 düzenler. Kast esas, taksir istisnaidir; taksirli fiil ancak kanunda açıkça belirtildiği takdirde cezalandırılır. Bilinçsiz taksir (sonucu öngörmeyerek) ve bilinçli taksir (sonucu öngörüp gerçekleşmeyeceğini düşünme) olmak üzere iki türü vardır.
Taksir, ceza hukukunda failin özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle öngörülebilir bir sonucun istenmeden meydana gelmesini ifade eden ve kast ile birlikte modern ceza hukukunun iki temel manevi unsuru türünden biridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22’de düzenlenmiştir.
TCK m.22/1 — "Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır."
TCK m.22/2 — "Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir."
TCK m.22/3 — "Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi hâlinde bilinçli taksir vardır; bu hâlde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır."
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Özen yükümlülüğü | Fail belirli bir özen göstermek yükümünde |
| Yükümlülüğe aykırılık | Fail özen göstermemiş veya yetersiz göstermiş |
| Öngörülebilirlik | Sonuç makul biçimde öngörülebilir |
| Sonucun gerçekleşmesi | Gerçekten zarar/sonuç doğmuş |
| Sonucu istememe | Fail sonucu istememiş (yoksa kasıt olur) |
| İlliyet bağı | Aykırılık ile sonuç arasında nedensellik |
Detay için bkz. Özen Yükümlülüğü. Failin toplumsal yaşamda gözetmesi gereken dikkat ölçüsüdür. Mesleki, trafik, çevresel, sosyal yükümlülükler kapsanır.
Detay için bkz. Öngörülebilirlik. Sonuç makul, ortalama bir kişinin öngörebileceği nitelikte olmalıdır.
Failin sonucu öngörmemesine rağmen özen yükümlülüğüne aykırı davranması. Detay için bkz. Bilinçsiz Taksir.
Failin sonucu öngörüp gerçekleşmeyeceğine inanmasına rağmen özen yükümlülüğüne aykırı davranması. Detay için bkz. Bilinçli Taksir.
| Tür | Sonucu Öngörme | Sonucu Önleme İnancı | Cezalandırma |
|---|---|---|---|
| Bilinçsiz taksir | Yok | Yok | Tam taksir cezası |
| Bilinçli taksir | Var | Var | 1/3 - 1/2 oranında ağırlaştırılır |
| Ölçüt | Kast | Taksir |
|---|---|---|
| Sonucu isteme | Var | Yok |
| Cezalandırma esası | TCK m.21/1 (esas) | TCK m.22/1 (istisnai, açık düzenleme) |
| Ceza ağırlığı | Tam | Genelde indirimli |
| Manevi unsur yapısı | Bilme + isteme | Yükümlülüğe aykırılık + öngörülebilirlik |
| TCK m.22/1 | – | Açık düzenleme şartı |
Detay için bkz. Kasten İşlenebilen Suç ve Taksirli Suç. TCK m.22/1: Taksir açık düzenleme gerektirir; aksi halde fiil sadece kasten işlenebilir.
TCK m.22/4 — "Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir."
Mahkeme, taksir cezasını belirlerken kusur derecesini dikkate alır:
TCK m.22/5 — "Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda, herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir."
Detay için bkz. Birden Fazla Kişinin Taksiri.
| Suç | TCK Md. |
|---|---|
| Taksirle öldürme | m.85 |
| Taksirle yaralama | m.89 |
| Taksirle yangına sebebiyet | m.170 |
| Taksirle çevrenin kirletilmesi | m.182 |
| Trafik güvenliğini taksirle tehlikeye sokma | m.180 |
| Taksirle iflas | m.162 (TTK ilgili) |
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi