Eziyet Suçunun Hukuki Yapısı
Eziyet, TCK m.96''da düzenlenen, mağduru sürekli kötü muamele, aşağılama veya ızdırap verici davranışlara maruz bırakarak insan onurunu ve beden-ruh bütünlüğünü ihlal eden bir suçtur. İşkencenin (m.94) sıradan kişiler tarafından işlenen küçük kardeşi olarak konumlandırılabilir; failin kamu görevlisi sıfatına bağlı olmaması ve daha hafif ceza dilimi temel ayrımdır.
TCK m.96/1 — "Bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştiren kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur."
Korunan Hukuki Değer
Korunan değer çoklu ve katmanlıdır: insan onuru, beden ve ruh bütünlüğü, fiziksel-psikolojik özgürlük. Suç bireyin kişiliğine yönelik sürekli ve sistematik müdahaleyi cezalandırır; tek seferlik darp veya hakaret eziyet kapsamına girmez (kasten yaralama m.86 veya hakaret m.125 uygulanır).
İşkence ve Kasten Yaralamadan Sınırı
| Suç | TCK | Failin Sıfatı | Ceza Rejimi |
|---|
| İşkence | m.94 | Kamu görevlisi (özgü suç) | 3-12 yıl (basit), 8-15 yıl (nitelikli) |
| Eziyet | m.96 | Sıradan kişi (genel suç) | 2-5 yıl (basit), 3-8 yıl (nitelikli) |
| Kasten Yaralama | m.86 | Sıradan kişi | 1-3 yıl (tek fiil) |
Suçun Unsurları
Maddi Unsur — Süreklilik ve Sistematiklik
Eziyetin maddi unsuru tek fiil değil, mağdurda bedensel veya ruhsal ızdırap doğuran sürekli ve sistematik bir kötü muamele dizisidir. Aşağılama, sürekli hakaret, tekrarlayan darp, gıda veya uyku kısıtlaması, sosyal izolasyon, küçük düşürücü uygulamalar bu kapsama girer. Fiilin sürekliliği ve mağdurda doğan ızdırap, eziyeti tek seferlik kasten yaralamadan ayırır.
Suç kast ile işlenir; failin mağdura ızdırap verme bilinç ve iradesi aranır. Olası kast yeterlidir: fail davranışlarının mağdurda eziyet doğurabileceğini öngörmüş ve "olursa olsun" tutumuyla devam etmişse suç oluşur. Taksirle eziyet yasada düzenlenmemiştir; eziyetin doğası kasti hareketleri gerektirir.
Mağdur — Nitelikli Hâlin Kapsamı (m.96/2)
m.96/2 nitelikli hâli mağdurun savunmasızlığına veya yakınlık ilişkisine dayanır: çocuk, beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak kişi, üstsoy (anne, baba, dede, nine), altsoy (çocuk, torun), eş veya kardeş. Bu kategoriler üstsoy/altsoy/eşe karşı öldürme (m.82/1-d) ile paralel düzenlenmiştir.
Hukuka Aykırılık
Eziyet için kabul edilebilir hiçbir hukuka uygunluk sebebi yoktur. Velayet hakkı, terbiye yetkisi gibi roller eziyeti meşru kılmaz; aile içi disiplin sınırı kasten yaralamanın en hafif formuna kadar tartışılabilir, ancak eziyetin sistematik ve aşağılayıcı niteliği bu sınırı aşar.
Cezası ve Yargılama
Temel Ceza
m.96/1: 2-5 yıl hapis. m.96/2 nitelikli hâl: 3-8 yıl hapis. Temel cezanın belirlenmesi (m.61) ilkelerine göre hâkim somut olayda eziyetin süresi, yoğunluğu, mağdurun durumu ve fiilin etkilerini değerlendirerek alt-üst sınır arasında ceza tayin eder.
Şikâyet ve Takip Rejimi
Suç şikâyete bağlı değildir; resmi takip rejiminde yargılanır. Aile içi eziyet vakalarında mağdur şikâyetten vazgeçse bile soruşturma ve kovuşturma devam eder; bu hüküm aile içi şiddetle mücadelede kritik bir koruma sağlar.
Eziyet kendi yapısı gereği birden fazla fiilin birleşmesinden oluştuğundan tek bir suç sayılır; bireysel kötü muamele fiilleri için ayrı ayrı kasten yaralama veya hakaret suçları kovuşturulmaz. Ancak eziyet sırasında ayrı bir kasten yaralama veya cinsel saldırı gerçekleşirse farklı neviden fikri içtima (m.44) uyarınca her suç ayrı ayrı cezalandırılır.
Görevli Mahkeme
Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir; nitelikli hâl 8 yıl üst sınır taşıdığı için yine asliye ceza yetkili kalır.
Suçun Çeşitli Görünümleri
Aile İçi Şiddet ve Eziyet
Eziyet, aile içi şiddet vakalarında en sık başvurulan suç tipidir. Eşe yönelik sürekli psikolojik şiddet, çocuğa yönelik sistematik aşağılama, yaşlı ebeveynin bakımının kasten ihmal edilmesi m.96/2 nitelikli hâl kapsamına girer. Bu vakalarda 6284 sayılı Ailenin Korunması Kanunu''ndaki koruyucu tedbirler ceza kovuşturmasına paralel işler.
İşyeri ve Okul Ortamlarında Eziyet
Üst-ast ilişkisindeki sürekli aşağılama, mobbing nitelikli ağır vakalar, okul ortamındaki sistematik akran zorbalığı eziyet suçunun günlük hayattaki yansımalarıdır. Failin sıradan kişi olması nedeniyle işkenceden farklı olarak resmi sıfat aranmaz.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- İşkenceden temel ayrım: Failin kamu görevlisi sıfatı yok; sıradan suç (m.96).
- Süreklilik unsuru: Tek fiil eziyet sayılmaz; sistematik kötü muamele esastır.
- Manevi unsur: Kast; taksirle eziyet yoktur.
- Temel ceza: 2-5 yıl (m.96/1).
- Nitelikli hâl: 3-8 yıl — çocuk, savunmasız kişi, üstsoy/altsoy/eş/kardeş (m.96/2).
- Resmi takip: Şikâyetten vazgeçme kovuşturmayı durdurmaz.
- İçtima: Sürekli fiiller tek suç; ayrı ağır fiiller farklı neviden fikri içtima ile kovuşturulur.
- Görevli mahkeme: Asliye ceza.