Tanım
Yapı malikinin sorumluluğu, TBK m.70 hükmüyle düzenlenmiş kusursuz sorumluluk rejimidir. Bir yapının maliki, yapının yapım kusuru veya bakım eksikliği nedeniyle üçüncü kişilere verdiği zarardan kusura bakılmaksızın sorumludur. Bu rejim objektif/sebep sorumluluğu kategorisinde olup üç alt rejimden en ağırıdır (m.66 ve m.69 özen sorumluluğunun aksine): kurtuluş kanıtı imkânı yoktur. Sorumluluk mülkiyet hakkı ile bağlanır; malik, yapı üzerinde fiilî zilyetliğe sahip olmasa dahi (örneğin yapı kiraya verilmiş olsa) sorumludur. Mağdurun yapının kusurlu olduğunu ispat etmesi yeterlidir; malik kendi kusurunu ispat etmek zorunda değildir, çünkü kusur zaten aranmamaktadır.
TBK m.70 Çerçevesi ve Şartları
m.70/1 uygulaması dört şart arar:
(1) Yapı (bina veya imal olunmuş diğer eser): Geniş yorumlanır. Bina, köprü, baraj, asansör, tribün, anten, reklam tabelası, çevre duvarı, havuz, çatı, balkon, merdiven gibi insan eliyle imal edilmiş tüm sabit yapılar kapsamdadır. Yargıtay HGK 2019/14-2345 E., 2021/567 K. ile cep otoparkındaki bariyerin de m.70 anlamında yapı sayılacağına hükmetmiştir.
(2) Malik sıfatı: Sorumluluk TMK m.683 anlamında mülkiyet hakkı sahibine yüklenir. Kat mülkiyetinde ortak alanlardan doğan zararda kat malikleri müteselsilen sorumludur (KMK m.20). İntifa hakkı sahibi malik değildir; ancak ona karşı m.70 uygulanmaz, intifa sahibi TBK m.49 kusur sorumluluğuyla sorumlu olabilir.
(3) Yapım kusuru veya bakım eksikliği: Zarar, yapının inşa aşamasındaki kusurundan (proje hatası, malzeme zafiyeti, statik yetersizlik) veya kullanım aşamasındaki bakım eksikliğinden (sıva dökülmesi, asansör arızası, çatı çökmesi) doğmalıdır. Yapının olağan kullanım sonucu eskimesi de bakım eksikliği kapsamındadır.
(4) İlliyet bağı: Yapım kusuru veya bakım eksikliği ile zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
Sorumluluğun Niteliği — Kurtuluş Kanıtı Yok
m.70'in en ayırt edici özelliği kurtuluş kanıtı imkânının bulunmamasıdır. Malik, "her türlü özeni gösterdim", "müteahhide güvendim", "düzenli bakım yaptırdım" gibi savunmalarla sorumluluktan kurtulamaz. Bu yönüyle m.70, m.66 ve m.69'dan radikal biçimde ayrılır ve objektif/sebep sorumluluğu olarak nitelenir.
İlliyet bağını ancak şu üç sebep koparabilir:
- Mücbir sebep (deprem, sel, yıldırım — yapım/bakım kusurundan tamamen bağımsız olmak şartıyla),
- Mağdurun ağır kusuru (örneğin tırmanılması yasak yapıya tırmanma),
- Üçüncü kişinin ağır kusuru (örneğin yapıyı bilerek dinamitleyen kişi).
Eren ve Tandoğan, m.70'in temel mantığını mülkiyet hâkimiyetinden doğan riziko ilkesine bağlar: yapının yarattığı tehlikeyi en iyi kontrol edebilecek olan maliktir; mülkiyetten yarar sağlayan, bunun yarattığı tehlikeden de sorumlu olmalıdır.
Kritik Noktalar
- Kurtuluş kanıtı yoktur: m.70 üç kusursuz sorumluluk rejiminin en ağırıdır.
- Malik sorumlulur, fiilî zilyet değil. Kiraya verilmiş yapıda dahi malik sorumlu, sonra kiracıya rücu edebilir.
- Yapı kavramı geniş yorumlanır: bina + her türlü insan eliyle imal eser (köprü, asansör, tribün, anten, çevre duvarı).
- Yapım kusuru veya bakım eksikliği alternatiftir; biri yeterlidir.
- Kat mülkiyetinde ortak alandan doğan zararda kat malikleri müteselsilen sorumludur (KMK m.20).
- Önleyici tedbir hakkı (m.70/3): Yapı zarar tehlikesi yaratıyorsa, tehdit altındaki kimse malikten önlem almasını isteyebilir; alınmazsa hâkimden istenebilir.
Aynı Alandan Bağlantılar