Son güncelleme:
Vekilin Talimata Uyma Borcu: Vekilin talimata uyma borcu, vekilin müvekkilin verdiği talimatlara uygun hareket etmesi yükümünü ifade eder (TBK m.505). Vekil kural olarak talimatı izlemekle yükümlüdür; ancak m.505/2 uyarınca ya da zorunlu kıldığı hallerde talimattan ayrılabilir, fakat müvekkili durumdan haberdar etmelidir. Talimat aşımı sözleşmeye aykırılık ve tazminat sorumluluğu doğurur.
Vekalet sözleşmesinin kuruluşunda müvekkil vekile iş görme yetkisi verirken, vekil bu yetkinin müvekkilin iradesine uygun kullanılmasını taahhüt eder. m.505 talimata uyma borcunu düzenler ve vekilin borçları çatısındaki bizzat ifa, sadakat, özen ve hesap verme borçlarını destekleyen yan bir yükümlülük niteliğindedir.
Talimata uyma borcu vekaletin bağımsız sıfat unsuruyla çelişmez; çünkü vekil hizmet sözleşmesindeki işçi gibi alt-üst ilişkisi içinde değildir. Talimat nokta nokta yönetim değil, iş görmenin yönlendirilmesidir. Vekil kendi mesleki bilgisi ve takdiriyle hareket eder; talimat sadece müvekkilin yönlendirmesidir.
Müvekkilin sözlü veya yazılı, anlaşılır biçimde verdiği talimat. Örnek: "Bu davayı takip et, ama sulha asla razı olma."
Müvekkilin davranışından, önceki ilişkilerden veya işin niteliğinden çıkan talimat. Örnek: Müvekkil önceki vekaletlerinde her zaman aynı taşınmaz aracısını kullandıysa, yeni vekalette de o aracıyı kullanması beklenir.
Müvekkilin talimatı yetersiz veya muğlaktır. Vekil m.506/2 özen borcu çerçevesinde basiretli vekil standardına göre talimatın boşluklarını doldurur; ancak temel iradeyi aşamaz.
Müvekkilin sonradan verdiği talimat öncekiyle çelişiyorsa, son talimat geçerlidir; ancak vekil acil hallerde önceki talimata ulaşamayacağı için kendi takdiriyle hareket etmiş ve müvekkil sonradan farklı talimat vermişse, vekil önceki davranışından sorumlu tutulamaz.
Vekil talimattan iki şartın birlikte gerçekleşmesi halinde ayrılabilir:
Talimata uyulması müvekkilin yararına aykırı olmalıdır. Örnek: Müvekkil "X bedele sat" demiş, ancak piyasa koşulları değişmiş ve aynı satış kayıba yol açacaktır.
Müvekkilden gecikmeksizin yeni talimat alınamayacak durum olmalıdır:
İki şart birlikte gerçekleşmedikçe talimattan ayrılma sözleşmeye aykırılıktır; vekil sorumlu tutulur.
Vekil talimattan ayrıldıktan sonra gecikmeksizin müvekkili durumdan haberdar etmelidir. Bu yükümün ihlali ek bir sözleşmeye aykırılık doğurur. Bilgi verme:
bilgilerini içermelidir. Bu yüküm vekilin bilgi ve hesap verme borcu m.507'nin özel bir somutlaşmasıdır.
Vekil talimat aşımına girer ve şartlar yoksa:
| Sonuç | Açıklama |
|---|---|
| Sözleşmeye aykırılık | TBK m.112 sorumluluğu doğar |
| Tazminat | Müvekkilin uğradığı zarar tazmin edilir |
| Ücret kaybı | Aşırı talimat aşımında vekil ücreti kaybedebilir |
| Yetkisiz temsil hükümleri | Aşım yetkisiz temsil niteliğine ulaşırsa kıyasen uygulanır |
| Müvekkilin onay/red hakkı | İşlem üçüncü kişiyle yapılmışsa müvekkil onayabilir veya reddedebilir |
Müvekkilin hukuka veya ahlaka aykırı talimat vermesi halinde vekil uymakla yükümlü değildir. Hukuka aykırı talimat:
Bu durumda vekil vekaletin tek taraflı sona erdirilmesi (m.512) yoluyla vekaleti feshedebilir; uygunsuz zaman tazminatına muhatap kalmaz.