Son güncelleme:
Vekilin Borçları: Vekilin borçları, TBK m.505-507 arasında düzenlenen ve vekaletin temel sui generis unsurlarını oluşturan dört ana borç çatısıdır: (1) bizzat ifa borcu (m.506/1), (2) sadakat borcu (m.506/1), (3) özen borcu (m.506/2), (4) bilgi ve hesap verme borcu (m.507). Bu dört borç, vekilin müvekkile karşı yükümlülüklerinin tamamını oluşturur ve hâkimlik sınavının vekalet bölümünde her terim için referans HUB'tır.
Vekalet sözleşmesinin merkezinde vekilin dört yükümlülüğü vardır. TBK m.505-507'nin sistematik düzenlemesi:
| Borç | Madde | Niteliği | Ana Tuzak |
|---|---|---|---|
| Bizzat ifa | m.506/1 c.1 | Şahıs odaklı | İzin/zorunluluk/teamül istisnası |
| Sadakat | m.506/1 c.2 | Müvekkil menfaati | Çift temsil yasağı |
| Özen | m.506/2 | Objektif standart | Meslek vekilinde ağırlaştırma |
| Bilgi ve hesap verme | m.507 | Şeffaflık | Lehe kullanma yasağı m.507/2 |
Bu dört borç kümülatif ve karşılıklı bağlıdır: birinin ihlali diğerlerine de yansıyabilir (örnek: sadakat ihlali genellikle özensizlik içerir).
Vekil, kendisine yüklenen işi şahsen yapmak zorundadır. Vekalet, şahsa bağlı (intuitu personae) bir sözleşmedir; müvekkil vekili kişisel niteliği için seçer.
İstisnalar (m.506/1 cümle 2):
Bu istisnalar dışında alt-vekalet (substitution) yasaktır; izinsiz alt-vekil tayin eden vekil alt-vekilin tüm fiillerinden müvekkile karşı tam sorumlu kalır (m.506/1 c.3).
İzinli alt-vekil ataması durumunda vekil yalnızca alt-vekili seçme ve talimatlandırmadaki kusurundan sorumludur (culpa in eligendo + culpa in instruendo).
Vekilin sadakat borcu m.506/1 c.2'de "vekil, müvekkilin yararını gözetmek" şeklinde düzenlenmiştir. Sadakat borcu üç ana boyutta tezahür eder:
Yargıtay yerleşik içtihadı: Sadakat ihlali halinde vekil ücret kaybeder ve tazminata muhatap olur. Avukatlık vekaletinde sadakat ihlali Avukatlık Kanunu m.34 disiplin sorumluluğu da doğurur.
Vekilin özen borcu m.506/2'de "aynı türden işi yürüten basiretli bir kişiden beklenen özen" şeklinde objektif standartla tanımlanır. Standart:
Eski 818 BK m.390 "kendi işlerine gösterdiği özen" sübjektif kriteriyle karşılaştırıldığında 6098 sayılı TBK objektifleştirmiştir; vekilin özen sorumluluğu ağırlaşmıştır.
Vekilin bilgi ve hesap verme borcu m.507'nin iki fıkrası:
m.507/1 — Hesap verme: Vekil, talep üzerine ara hesap, edinilen şeyleri teslim, müvekkili işin gidişatından haberdar etme.
m.507/2 — Lehe kullanma yasağı: Vekil, vekaletin yürütülmesi sırasında elinde tuttuğu müvekkil parasını kendi yararına kullanırsa, kullandığı miktarı faiziyle iade etmek zorundadır. Bu, sebepsiz zenginleşmenin özel bir görünümüdür (sebepsiz zenginleşme hükümlerinden bağımsız ve daha sıkı uygulanır).
Vekilin dört borcundan herhangi birinin ihlali sözleşmeye aykırılık sayılır ve genel sözleşmesel sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.112 vd.). Sonuçlar:
İhlal halinde kanıt yükü vekildedir: vekil özen ve sadakat gösterdiğini kanıtlamakla yükümlüdür (TBK m.112 c.2 kıyasen).