Son güncelleme:
Vekilin Bilgi ve Hesap Verme Borcu: Vekilin bilgi ve hesap verme borcu, vekilin müvekkilin talebi üzerine işin gidişatı hakkında bilgi vermesi, ara hesap sunması ve vekaletin görülmesi sırasında yükümünü kapsar (TBK m.507/1). m.507/2 vekilin müvekkil parasını itibaren faiziyle iade yükümünü düzenler; bu borç şeffaflık ve güven ilişkisinin direğidir.
Vekilin borçları çatısında dördüncü temel borç olan bilgi ve hesap verme yükümü, m.507'nin iki fıkrasında üç ayrı yükümü düzenler:
| Yüküm | Madde | İçerik |
|---|---|---|
| Bilgi verme | m.507/1 | Müvekkilin talebi üzerine işin gidişatı hakkında bilgi |
| Hesap verme | m.507/1 | Edinilenleri teslim, mali durum raporu |
| Lehe kullanma yasağı | m.507/2 | Müvekkil parasının kendi yararına kullanımı + faiziyle iade |
Üç yüküm birbirini tamamlar: bilgi verme şeffaflık, hesap verme mali kontrol, lehe kullanma yasağı sebepsiz zenginleşmenin önlenmesidir.
Vekil, müvekkilin talebi üzerine işin gidişatı hakkında bilgi vermek zorundadır. Bilgi verme:
Avukatlık vekaletinde mahkeme süreçlerinin gidişi, dilekçe verilme tarihleri, duruşma sonuçları gibi bilgiler verme zorunluluğu mesleki etik kurallara da bağlanmıştır.
Vekil, vekaletin görülmesi sırasında edindiği her şeyi müvekkile teslim etmekle yükümlüdür. Edinilen şeyler:
İade biçimi: Aynen iade asıldır; aynen iade mümkün değilse sebepsiz zenginleşme kuralları kıyasen uygulanır (değer iadesi).
Hesap dökümü: Vekil yaptığı işlemlerin döküm halini, yaptığı masrafları, ödediği paraları gösteren bir hesap raporu hazırlar; müvekkil bu rapora itiraz edebilir.
m.507/2 vekalet hukukunun en sıkı yaptırım hükümlerinden biridir: "Vekil, vekaletin yürütülmesi sebebiyle aldığı bir parayı veya ne olursa olsun bir başka şeyi kendi adına yararına kullandığı takdirde, kullandığı andan başlayarak onu faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür."
Faiz kullanım anından başlar; geri ödeme tarihine kadar yasal faiz (TBK m.88 yıllık %5 — kanunî faiz) işler. Mütemerrit borçlu sayılma gerekmez; m.507/2 başlangıç anını kullanım anı olarak özel düzenler.
Sebepsiz zenginleşme (m.77-82) genel hükümleri:
m.507/2 vekalet özel hükmü:
m.507/2 daha sıkı ve avantajlı bir rejim sunar; özel hüküm genel hükümden önce uygulanır.
m.507/2 sadece parayı değil, müvekkil adına edinilmiş her şeyi kapsar: mal, hak, alacak, garanti. Bu şeylerin vekil tarafından kendi adına yararına kullanılması halinde m.507/2 hükümleri uygulanır.
Vekil hesap vermez veya gerçeğe aykırı hesap verirse:
| Sonuç | Açıklama |
|---|---|
| Sözleşmeye aykırılık | TBK m.112 sorumluluğu doğar |
| Tazminat | Müvekkilin uğradığı zarar tazmin edilir |
| Sadakat ihlali kabul | Yargıtay sıkça hesap vermeme + lehe kullanma birlikte sadakat ihlali sayar |
| Vekaletten azil | m.512/1 her zaman fesih hakkı; haklı sebeple |
| Hapis cezası ihtimali | Güveni kötüye kullanma TCK m.155 (kasıt + zarar şartı) |
Mesleki vekillerde ek olarak disiplin sorumluluğu doğar.
Vekalet sona erse de mevcut hesabın görülmesi yükümü devam eder. Vekil sona erme anına kadar:
zorundadır. Vekaletin sona ermesi bu yükümü düşürmez; sadece yeni iş yapma yükümünü sona erdirir.