Vekalet Kapsamının Belirlenmesi
TBK m.504/1 vekaletin kapsamını belirleme kuralını koyar: sözleşmede açık hüküm yoksa, görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Vekaletname dar yorumlanır; tereddüt halinde dar kapsam tercih edilir (in dubio contra mandatorem). Bu, müvekkilin iradesinin korunması ilkesine dayanır — vekil müvekkilin açık iradesini aşamaz.
Vekaletin kapsamı, vekalet sözleşmesinin merkez konularından biri olduğundan hâkimlik sınavında klasik tuzak olarak çıkar: "genel vekaletname ile kefalet verilir" türü ifadeler her zaman YANLIŞ kabul edilir.
Dayanak (TBK m.504)
- m.504/1 — Genel ilke: vekalet kapsamı sözleşmeyle, sözleşmede açık hüküm yoksa işin niteliğine göre belirlenir
- m.504/2 — Özel yetki listesi: sulh, dava, hakem, iflas/ihtiyati haciz/konkordato, kambiyo, bağışlama, kefalet, taşınmaz devri ve sınırlandırılması
- HMK m.74 — Davayı takip yetkisi vekaletnamede gösterilmesi gereken işler
- Avukatlık Kanunu m.35/A — Avukatların vekalet kapsamı özellikleri
Olağan İşler — Kapsama Otomatik Giren
Vekaletname konuyu belirtmişse, o konunun olağan ve süreklilik gösteren her işi vekilin yetkisindedir. Örnekler:
- Bir taşınmazın yönetimi vekaletinde: kira tahsili, vergi ödeme, basit onarım yaptırma
- Ticari iş vekaletinde: faturalama, alacak tahsili, mutad sözleşme akdetme
- Avukatlık vekaletinde: dava takibi, dilekçe verme, duruşmaya katılma
Bu işler için ayrıca özel yetki aranmaz çünkü "işin niteliği" gereği zorunludurlar.
m.504/2 Özel Yetki Gerektiren İşler — Hâkimlik Klasik Liste
Bu liste sınırlı sayı (numerus clausus) değildir; doktrinde benzer önem taşıyan işler için kıyasen uygulanır. Ancak m.504/2'de sayılanlar mutlak özel yetki gerektirir:
| Kategori | İşlemler |
|---|
| Yargılama | Dava açma/kabul/feragat, sulh, hakem sözleşmesi, iflas/ihtiyati haciz/konkordato talebi |
| Mali Yükümlülük | Kambiyo taahhüdü, kefalet, bağışlama |
| Mülkiyet | Taşınmaz devri, taşınmaz üzerinde hak ile sınırlandırma (rehin/intifa kurma) |
Yargıtay içtihatlarına göre boşanma davası açma, mirasın reddi, evlilik dışı çocuğu tanıma, vasiyetname düzenleme gibi işler için de özel yetki gerekir (m.504/2'nin kıyasen uygulanması).
Genel Vekaletname Sıkça Yapılan Hata
"Genel vekaletname" ifadesi yanıltıcıdır. Bu vekaletname m.504/2 işlerini kapsamaz; sadece olağan işleri kapsar. Avukatlık Kanunu m.35/A'ya göre düzenlenen avukatlık vekaletnamelerinde de bu sınırlama geçerlidir; vekaletnamede özel yetki ayrıca gösterilmedikçe avukat sulh olamaz, davadan feragat edemez. Hâkimlik tuzağı: "Genel vekaletname taşınmaz satışı için yeterlidir" YANLIŞ.
Açık Vekalet vs Zımni Vekalet
- Açık vekalet: Yazılı veya sözlü olarak iradeyle ortaya konmuş.
- Zımni vekalet: Davranıştan çıkan vekalet (sözleşme genel kuralları + m.503 sessiz kabul). Örnek: müvekkilin daha önce vekile benzer işleri vermesi.
Zımni vekaletin kapsamı, iş'in olağan kısmıyla sınırlıdır; m.504/2 işlerine zımni vekalet uzanmaz.
Vekalet Süresi ve Kapsamla İlişkisi
Vekaletin süresi sözleşmeyle belirlenebilir; süresiz vekalet de geçerlidir. Süre, kapsamın zaman boyutudur; süre içinde de kapsam dışı iş yapılamaz. m.512 her zaman fesih hakkı (vekaletin tek taraflı sona erdirilmesi) süreyi kesebilir.
Yetkisiz Vekil — m.504 İhlali Sonuçları
Vekil m.504'ü aşarsa, yetkisiz temsil hükümleri kıyasen uygulanır:
- Müvekkilin icazet vermesi: İşlem geçerli; vekil normal vekil gibi sayılır.
- İcazet vermemesi: İşlem askıdadır, sonradan reddedilirse müvekkilden hüküm doğmaz; üçüncü kişi vekile karşı tazminat talep edebilir.
- Müvekkile zarar: Vekil sadakat/özen ihlali nedeniyle vekilin sadakat borcu ve özen sorumluluğu çerçevesinde tazmin eder.
Bu durum adi vekalet vs genel vekalet ayrımını da etkiler — adi vekalette kapsam aşımı daha kolay tespit edilir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.504/2 ezber listesi: Sulh, dava açma/feragat, hakem, iflas/ihtiyati haciz/konkordato, kambiyo, bağışlama, kefalet, taşınmaz devri/sınırlandırma — bu işler için açık özel yetki ZORUNLU.
- Genel vekaletname yetmez: m.504/2 işleri için "genel" sıfatı yetmez; vekaletnamede ilgili işlemin özel olarak gösterilmesi gerekir.
- Dar yorum kuralı (in dubio contra mandatorem): Tereddüt halinde dar kapsam; vekil aleyhine yorum.
- m.504/2 numerus clausus değildir: Liste tüketici sayılmaz; benzer ağırlıktaki işlere kıyasen uygulanır (boşanma davası, mirasın reddi vs.).
- Olağan iş otomatik kapsamda: Vekaletname konuyu belirtmişse o konunun olağan/süreklilik gösteren işleri ek yetki istemez.
- m.504 ihlali = yetkisiz temsil: Müvekkil icazet vermezse işlem askıdadır; vekil sadakat/özen ihlalinden tazminata muhatap.
- Ücret ve kapsam: Kapsam dışı iş için ücret talep edilemez; m.514 ücret ancak kapsam içi işlerde doğar.
Aynı Alandan Bağlantılar