Tanım
Ticari vekil (Handlungsbevollmächtigter), bir işletme sahibi tarafından işletmenin belirli işlerini veya tümünü dar yetkiyle yürütmek üzere atanan bağımlı tacir yardımcısıdır. TBK m.551-552 ve TTK m.40-46'da düzenlenir. Ticari temsilciden farkı, yetkisinin dar ve sınırlı olmasıdır: ticari temsilci işletmenin olağan tüm işlerini bağlayıcı şekilde yapabilirken, ticari vekil ancak atanan iş veya işler için yetkilidir. Pratik örnekler: belirli bir şubeyi yöneten müdür, satın alma sorumlusu, kasa görevlisi, satış müdürü.
Hukuki Niteliği
Ticari vekil, bağımlı tacir yardımcısı olarak çalışır; işletme sahibinin emir-talimat hiyerarşisine tabidir, ücret/maaş alır. Vekalet sözleşmesi hükümleri (m.502-514) tamamlayıcı olarak uygulanır. Ticari temsilciden ayıran temel kıstaslar:
- Yetki kapsamı: Dar ve belirli (vs ticari temsilcinin geniş yetkisi)
- Tescil: Genelde tescil edilmez (vs ticari temsilci tescil edilir)
- Üçüncü kişi koruması: Sınırlandırma açıkça bildirildiğinde etkili
- Yasaklı işler: Kefil olma, işletme tasfiyesi gibi işleri yapamaz
Dayanak (TBK m.551-552 + TTK)
- TBK m.551: Ticari vekilin yetkisinin sınırlandırılması, üçüncü kişiye etkisi
- TBK m.552: Sona erme (ticari temsilciye paralel)
- TTK m.40: Tacir yardımcıları kategorileri
- TTK m.43-46: Ticari vekil özel hükümleri
Ticari Vekilin Yetkisinin Kapsamı
Ticari vekilin yetkisi atanma kapsamıyla sınırlıdır:
- Genel yetkili ticari vekil: İşletmenin tüm olağan işleri için (ancak ticari temsilci kadar geniş değil)
- Sınırlı yetkili ticari vekil: Sadece belirli işler için (örneğin alım, satış, tahsilat)
Yetkili olduğu işler:
- İşletmenin sözleşmesel borç ilişkilerinde imza
- Mal alım/satımı (yetki kapsamında)
- Tahsilat yapma
- Sözleşme imzalama (yetki kapsamında)
Ticari Vekilin Yapamadığı İşler
Ticari vekil, dar yetki sınırı içinde şu işleri yapamaz:
- Kefil olma: İşletme adına kefalet sözleşmesi imzalayamaz
- İşletmeyi tasfiye etme: İşletmeyi kapatma, satma, devretme yetkisi yok
- Kambiyo senedi düzenleme (kural): Çek, bono, poliçe düzenleme için ek yetki gerek
- Taşınmaz alım/satımı: Olağan dışı işler kategorisinde
- Şube açma/kapama: İşletme yapısında değişiklik
- Hakem sözleşmesi: Tahkim için ek yetki gerek
Bu sınırlamalar, ticari vekilin dar yetki karakterinden kaynaklanır.
Yetkinin Sınırlandırılması ve Üçüncü Kişiye Etkisi (m.551)
Ticari vekilin yetkisi sınırlandırılabilir. Üçüncü kişiye etkisi:
- Açık bildirim: Üçüncü kişi sınırlandırmayı bildiyse (örneğin yetki belgesi gösterildi) bağlanır
- Tescil: Tescilli sınırlandırma iyi niyetli üçüncü kişiyi de bağlar
- Bilinmeyen sınırlandırma: İyi niyetli üçüncü kişi sınırlandırmayla bağlı değildir; işletme sahibini sorumlu tutabilir
Ticari temsilciden farkı: ticari vekil tescile genelde tabi olmadığı için sınırlandırmanın açık bildirimi etkili koruma sağlar.
Ticari Temsilciden Farklar
| Kıstas | Ticari Temsilci | Ticari Vekil |
|---|
| Yetki | Geniş (olağan işler) | Dar (belirli işler) |
| Tescil | Açıklayıcı tescil | Genelde yok |
| Kefil olma | Ek yetkiyle yapabilir | Yapamaz |
| Tasfiye | Yapamaz | Yapamaz |
| Kambiyo senedi | Yapabilir | Yapamaz (kural) |
| Üçüncü kişi koruması | Tescil ile | Açık bildirim ile |
Bu ayrım hâkimlik sınavının klasik konusudur: dar vs geniş yetki, kefalet yasakları, tescil farkı.
Sona Ermesi (m.552)
Ticari vekilliğin sona ermesi ticari temsilciliğe paraleldir:
- Çekme/istifa
- Ticari vekilin ölümü
- İşletme sahibinin iflası
- İşletme sahibinin ehliyet kaybı
- İşletme sahibinin ölümü → kural olarak sona ermez (işletme sürer)
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Dar vs geniş yetki ayrımı: Ticari vekil dar; ticari temsilci geniş. Bu ayrım sınavın klasik tuzağı.
- Kefil olamama: Ticari vekil işletme adına kefalet sözleşmesi imzalayamaz; ek özel yetki gerek.
- İşletmeyi tasfiye edememe: Ticari vekil işletmeyi satamaz, devredemez, kapatamaz.
- Kambiyo senedi düzenleyememe (kural): Çek/bono/poliçe için ek yetki şart; ticari temsilciden ayırt eder.
- Tescil zorunlu değil: Ticari vekillik genelde tescil edilmez; ancak yetki sınırlandırması açık bildirimle üçüncü kişiyi bağlar.
- Ticari nitelikli vekalet: TBK vekalet hükümleri (m.502-514) tamamlayıcı kaynak.
- Sona erme paralel: m.552 ticari temsilci kuralları uygulanır; işletme sahibinin ölümü kural olarak sona erdirmez.
Aynı Alandan Bağlantılar