Pazarlamacı bağımlı mı bağımsız mı?

Pazarlamacı (TBK m.553-554) bağımlı tacir yardımcısıdır; "dolaşan ticari temsilci" olarak işletmenin sürekli istihdamında çalışır, maaş+provizyon alır. Acenteden farkı, bağımsız işletmesi olmayışıdır. Acente bağımsızdır, kendi ofisi, kendi vergi mükellefiyeti vardır; pazarlamacı işletmenin çalışanıdır.

Komisyoncu neden "kendi adına başkası hesabına" özel statüde?

Komisyoncu (TBK m.532), üçüncü kişiyle yaptığı sözleşmede doğrudan taraftır (kendi adına imza atar); ekonomik sonuçlar ise müvekkile aittir (başkası hesabına). Bu yapı gizli temsil olarak adlandırılır; üçüncü kişi müvekkili tanımayabilir. Diğer aracılardan (simsar, acente) farkı budur.

Acente ile ticari temsilci aynı mıdır?

Hayır. Acente bağımsız (kendi işletmesi, kendi vergi mükellefi); ticari temsilci bağımlı (işletme sahibinin çalışanı, maaşlı). Acente birden fazla müvekkile hizmet verebilir; ticari temsilci tek işletmenin organıdır. Acente ücreti komisyon (sonuç şartına bağlı), ticari temsilci ücreti maaş (sözleşmeye bağlı). TTK m.102-123 acenteyi düzenler; TBK m.547-552 ticari temsilciyi.

Tacir Yardımcıları: Bağımlı vs Bağımsız Nedir?

Tanım

Tacir yardımcıları, bir işletmenin/tacirin işlerini yürüten ve işletmesi hakkında temsilen veya aracılık yaparak hareket eden kişilerdir. İki ana kategoriye ayrılır:

Bağımlı yardımcılar: İşletmenin iç organı gibi, sahibinin emir-talimat hiyerarşisi içinde, ücret/maaş alarak çalışan kişiler. TBK ve TTK'da düzenlenir.
Bağımsız yardımcılar: İşletmenin dışında, kendi işletmesi/serbest mesleği çerçevesinde aracılık yapan kişiler. Bağımsız tacir veya serbest meslek erbabıdır.

Bu sentez sayfa, hâkimlik sınavının klasik karşılaştırma sorularını tek tabloda ele alır.

Bağımlı Tacir Yardımcıları

1. Ticari Temsilci (TBK m.547-552)

Yetki: Geniş — işletmenin tüm olağan işleri
Tescil: Açıklayıcı tescil (üçüncü kişi koruması için önemli)
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Mal alım/satımı, sözleşme imzalama, tahsilat, çalışan işe alma
Yapamaz (özel yetki olmadan): Taşınmaz devri, kefalet, işletme satışı

2. Ticari Vekil (TBK m.551-552)

Yetki: Dar — sadece atanan iş(ler)
Tescil: Genelde yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Atanan iş kapsamında işlemler
Yapamaz: Kefalet, tasfiye, kambiyo senedi (kural)

3. Ticari Hizmetli (TTK m.45)

Yetki: Çok dar — rutin işler (kasa, kayıt tutma)
Tescil: Yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Sadece atanan rutin görev
Yapamaz: Sözleşme imzalama, mali sorumluluk üstlenme

4. Pazarlamacı (TBK m.553-554)

Yetki: Belirli bölge/ürün için satış aracılığı
Tescil: Yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde (bağımlı çalışan)
Özel hüküm: Kapı dışı satış (m.554), provizyon ücreti, rekabet yasağı
Dolaşan ticari temsilci olarak da anılır

Bağımsız Tacir Yardımcıları

1. Acente (TTK m.102-123)

Yetki: Belirli bölge veya iş için sürekli aracılık/temsil
Bağımsızlık: Kendi işletmesini yönetir, kendi vergi mükellefi
Sözleşme: Acentelik sözleşmesi (sürekli ilişki)
Yapabilir: Müvekkili adına sözleşme imzalama (yetki varsa) veya sadece aracılık
Tipik örnek: Sigorta acentesi, dağıtım acentesi

2. Simsar (TBK m.520-525)

Yetki: Aracılık (taraf değil, sadece sözleşme kurma fırsatı)
Bağımsızlık: Kendi işletmesi/serbest mesleği
Ücret: Sonuç şartına bağlı (sözleşme kurulmazsa ücret yok — m.521)
Tipik örnek: Emlak simsarı, evlenme simsarı (m.524 dava edilemez)

3. Komisyoncu (TBK m.532-546)

Yetki: Kendi adına başkası hesabına alım/satım
Bağımsızlık: Kendi işletmesini yönetir
Özel statü: Üçüncü kişiyle doğrudan taraf, alıkoyma hakkı (m.542), del credere garantisi (m.534)
Tipik örnek: Borsa aracı kurumu, antikacı, oto galericisi

Karşılaştırma Tablosu

Yardımcı	Bağımlılık	Yetki	Adına	Hesabına	Tescil	Ücret
Ticari Temsilci	Bağımlı	Geniş	İşletme	İşletme	Açıklayıcı	Maaş
Ticari Vekil	Bağımlı	Dar	İşletme	İşletme	Yok	Maaş
Ticari Hizmetli	Bağımlı	Çok dar	İşletme	İşletme	Yok	Maaş
Pazarlamacı	Bağımlı	Aracılık+temsil	İşletme	İşletme	Yok	Maaş+provizyon
Acente	Bağımsız	Aracılık+temsil	Müvekkil	Müvekkil	Var	Komisyon
Simsar	Bağımsız	Aracılık	—	—	Yok	Sonuç ücreti
Komisyoncu	Bağımsız	Kendi başına	Kendi	Müvekkil	Yok	Komisyon

Bağımlı vs Bağımsız Ayırıcı Kıstaslar

1. Hiyerarşik Bağ

Bağımlı: İşletme sahibinin emir-talimat hiyerarşisi içinde
Bağımsız: Kendi işletme veya serbest meslek olarak hareket

2. Ekonomik Bağımlılık

Bağımlı: İşletmeden ücret/maaş alır, başka müşteriye hizmet vermez (kural)
Bağımsız: Birden fazla müvekkile hizmet verebilir

3. Tescil ve Şekil

Bağımlı: Sınırlı tescil (sadece ticari temsilci); sözleşme şartı yok
Bağımsız: Genelde tescil edilir (acente); sözleşme yazılı şart aranabilir

4. Hukuki Statü

Bağımlı: İşletmenin organı sayılır; işletme sahibinin sorumluluğu doğar
Bağımsız: Kendi adına hareket eder; üçüncü kişiyle doğrudan ilişkide olabilir (komisyoncu) veya sadece aracı kalır (simsar)

Sigorta Acentesi Örneği (Pratik Karşılaştırma)

Bir sigorta şirketi düşünün:

Ticari temsilci: Şirketin İstanbul müdürü, tüm sigorta türlerinde imza atabilir
Ticari vekil: Hayat sigortası birim sorumlusu, sadece hayat sigortası işlemleri için yetkili
Pazarlamacı: Sahaya çıkan sigorta tanıtım uzmanı, müşteri ziyareti, kapı dışı satış
Acente: Bağımsız sigorta acentesi, kendi ofisi, sigorta şirketi adına poliçe satar
Simsar: Sigorta simsarı, müşteri ile sigorta şirketi arasında bağlantı kurar (poliçe imzalamaz)
Komisyoncu: Reasürans komisyoncusu, kendi adına ama sigorta şirketi hesabına işlem yapar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Bağımlı vs bağımsız temel ayrım: Bağımlı = işletme içi hiyerarşi; bağımsız = kendi işletmesi.
Yetki spektrumu: Geniş (ticari temsilci) → Dar (ticari vekil) → Çok dar (ticari hizmetli); aracılık (simsar) → temsil (acente) → kendi adına (komisyoncu).
"Adına ve hesabına" formülü: Komisyoncu "kendi adına başkası hesabına" benzersiz; vekil/acente "müvekkil adına ve hesabına"; simsar hiçbiri (taraf değil).
Ticari hayatın hız gereği: Bağımlı yardımcılar (ticari temsilci) tescille üçüncü kişiyi bağlar; bağımsız yardımcılar (acente) sözleşme ile bağlar.
Kefil olma yasağı: Ticari vekil, ticari hizmetli kefil olamaz; ticari temsilci özel yetkiyle olabilir.
Sigorta sektörü hâkimlik sorularında merkezi: Acente vs simsar vs komisyoncu ayrımı sigorta örnekleriyle sıkça sorulur.

Aynı Alandan Bağlantılar

Tanım

Tacir yardımcıları, bir işletmenin/tacirin işlerini yürüten ve işletmesi hakkında temsilen veya aracılık yaparak hareket eden kişilerdir. İki ana kategoriye ayrılır:

Bağımlı yardımcılar: İşletmenin iç organı gibi, sahibinin emir-talimat hiyerarşisi içinde, ücret/maaş alarak çalışan kişiler. TBK ve TTK'da düzenlenir.
Bağımsız yardımcılar: İşletmenin dışında, kendi işletmesi/serbest mesleği çerçevesinde aracılık yapan kişiler. Bağımsız tacir veya serbest meslek erbabıdır.

Bu sentez sayfa, hâkimlik sınavının klasik karşılaştırma sorularını tek tabloda ele alır.

Bağımlı Tacir Yardımcıları

1. Ticari Temsilci (TBK m.547-552)

Yetki: Geniş — işletmenin tüm olağan işleri
Tescil: Açıklayıcı tescil (üçüncü kişi koruması için önemli)
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Mal alım/satımı, sözleşme imzalama, tahsilat, çalışan işe alma
Yapamaz (özel yetki olmadan): Taşınmaz devri, kefalet, işletme satışı

2. Ticari Vekil (TBK m.551-552)

Yetki: Dar — sadece atanan iş(ler)
Tescil: Genelde yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Atanan iş kapsamında işlemler
Yapamaz: Kefalet, tasfiye, kambiyo senedi (kural)

3. Ticari Hizmetli (TTK m.45)

Yetki: Çok dar — rutin işler (kasa, kayıt tutma)
Tescil: Yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde
Yapabilir: Sadece atanan rutin görev
Yapamaz: Sözleşme imzalama, mali sorumluluk üstlenme

4. Pazarlamacı (TBK m.553-554)

Yetki: Belirli bölge/ürün için satış aracılığı
Tescil: Yok
Bağımlılık: İşletme sahibinin hiyerarşisinde (bağımlı çalışan)
Özel hüküm: Kapı dışı satış (m.554), provizyon ücreti, rekabet yasağı
Dolaşan ticari temsilci olarak da anılır

Bağımsız Tacir Yardımcıları

1. Acente (TTK m.102-123)

Yetki: Belirli bölge veya iş için sürekli aracılık/temsil
Bağımsızlık: Kendi işletmesini yönetir, kendi vergi mükellefi
Sözleşme: Acentelik sözleşmesi (sürekli ilişki)
Yapabilir: Müvekkili adına sözleşme imzalama (yetki varsa) veya sadece aracılık
Tipik örnek: Sigorta acentesi, dağıtım acentesi

2. Simsar (TBK m.520-525)

Yetki: Aracılık (taraf değil, sadece sözleşme kurma fırsatı)
Bağımsızlık: Kendi işletmesi/serbest mesleği
Ücret: Sonuç şartına bağlı (sözleşme kurulmazsa ücret yok — m.521)
Tipik örnek: Emlak simsarı, evlenme simsarı (m.524 dava edilemez)

3. Komisyoncu (TBK m.532-546)

Yetki: Kendi adına başkası hesabına alım/satım
Bağımsızlık: Kendi işletmesini yönetir
Özel statü: Üçüncü kişiyle doğrudan taraf, alıkoyma hakkı (m.542), del credere garantisi (m.534)
Tipik örnek: Borsa aracı kurumu, antikacı, oto galericisi

Karşılaştırma Tablosu

Yardımcı	Bağımlılık	Yetki	Adına	Hesabına	Tescil	Ücret
Ticari Temsilci	Bağımlı	Geniş	İşletme	İşletme	Açıklayıcı	Maaş
Ticari Vekil	Bağımlı	Dar	İşletme	İşletme	Yok	Maaş
Ticari Hizmetli	Bağımlı	Çok dar	İşletme	İşletme	Yok	Maaş
Pazarlamacı	Bağımlı	Aracılık+temsil	İşletme	İşletme	Yok	Maaş+provizyon
Acente	Bağımsız	Aracılık+temsil	Müvekkil	Müvekkil	Var	Komisyon
Simsar	Bağımsız	Aracılık	—	—	Yok	Sonuç ücreti
Komisyoncu	Bağımsız	Kendi başına	Kendi	Müvekkil	Yok	Komisyon

Bağımlı vs Bağımsız Ayırıcı Kıstaslar

1. Hiyerarşik Bağ

Bağımlı: İşletme sahibinin emir-talimat hiyerarşisi içinde
Bağımsız: Kendi işletme veya serbest meslek olarak hareket

2. Ekonomik Bağımlılık

Bağımlı: İşletmeden ücret/maaş alır, başka müşteriye hizmet vermez (kural)
Bağımsız: Birden fazla müvekkile hizmet verebilir

3. Tescil ve Şekil

Bağımlı: Sınırlı tescil (sadece ticari temsilci); sözleşme şartı yok
Bağımsız: Genelde tescil edilir (acente); sözleşme yazılı şart aranabilir

4. Hukuki Statü

Bağımlı: İşletmenin organı sayılır; işletme sahibinin sorumluluğu doğar
Bağımsız: Kendi adına hareket eder; üçüncü kişiyle doğrudan ilişkide olabilir (komisyoncu) veya sadece aracı kalır (simsar)

Sigorta Acentesi Örneği (Pratik Karşılaştırma)

Bir sigorta şirketi düşünün:

Ticari temsilci: Şirketin İstanbul müdürü, tüm sigorta türlerinde imza atabilir
Ticari vekil: Hayat sigortası birim sorumlusu, sadece hayat sigortası işlemleri için yetkili
Pazarlamacı: Sahaya çıkan sigorta tanıtım uzmanı, müşteri ziyareti, kapı dışı satış
Acente: Bağımsız sigorta acentesi, kendi ofisi, sigorta şirketi adına poliçe satar
Simsar: Sigorta simsarı, müşteri ile sigorta şirketi arasında bağlantı kurar (poliçe imzalamaz)
Komisyoncu: Reasürans komisyoncusu, kendi adına ama sigorta şirketi hesabına işlem yapar

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Bağımlı vs bağımsız temel ayrım: Bağımlı = işletme içi hiyerarşi; bağımsız = kendi işletmesi.
Yetki spektrumu: Geniş (ticari temsilci) → Dar (ticari vekil) → Çok dar (ticari hizmetli); aracılık (simsar) → temsil (acente) → kendi adına (komisyoncu).
"Adına ve hesabına" formülü: Komisyoncu "kendi adına başkası hesabına" benzersiz; vekil/acente "müvekkil adına ve hesabına"; simsar hiçbiri (taraf değil).
Ticari hayatın hız gereği: Bağımlı yardımcılar (ticari temsilci) tescille üçüncü kişiyi bağlar; bağımsız yardımcılar (acente) sözleşme ile bağlar.
Kefil olma yasağı: Ticari vekil, ticari hizmetli kefil olamaz; ticari temsilci özel yetkiyle olabilir.
Sigorta sektörü hâkimlik sorularında merkezi: Acente vs simsar vs komisyoncu ayrımı sigorta örnekleriyle sıkça sorulur.

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Bağımlı Tacir Yardımcıları

1. Ticari Temsilci (TBK m.547-552)

2. Ticari Vekil (TBK m.551-552)

3. Ticari Hizmetli (TTK m.45)

4. Pazarlamacı (TBK m.553-554)

Bağımsız Tacir Yardımcıları

1. Acente (TTK m.102-123)

2. Simsar (TBK m.520-525)

3. Komisyoncu (TBK m.532-546)

Karşılaştırma Tablosu

Bağımlı vs Bağımsız Ayırıcı Kıstaslar

1. Hiyerarşik Bağ

2. Ekonomik Bağımlılık

3. Tescil ve Şekil

4. Hukuki Statü

Sigorta Acentesi Örneği (Pratik Karşılaştırma)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Bağımlı Tacir Yardımcıları

1. Ticari Temsilci (TBK m.547-552)

2. Ticari Vekil (TBK m.551-552)

3. Ticari Hizmetli (TTK m.45)

4. Pazarlamacı (TBK m.553-554)

Bağımsız Tacir Yardımcıları

1. Acente (TTK m.102-123)

2. Simsar (TBK m.520-525)

3. Komisyoncu (TBK m.532-546)

Karşılaştırma Tablosu

Bağımlı vs Bağımsız Ayırıcı Kıstaslar

1. Hiyerarşik Bağ

2. Ekonomik Bağımlılık

3. Tescil ve Şekil

4. Hukuki Statü

Sigorta Acentesi Örneği (Pratik Karşılaştırma)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler