Son güncelleme:
Sulh Sözleşmesi: Sulh, tarafların aralarındaki uyuşmazlığı veya şüpheli hukuki durumu karşılıklı feragat ve ödünlerle sona erdirdikleri isimsiz/karma bir borç sözleşmesidir. TBK'da özel olarak düzenlenmemiş olmakla birlikte genel borçlar hükümlerine tabidir; HMK m.313-315 uyarınca mahkeme önünde yapılan sulh, kesin hüküm gibi ilam niteliğindedir. Haksız fiil tazminatı, sigorta ve iş uyuşmazlıklarında yaygın kullanılır.
Sulh, taraflar arasında mevcut, müstakbel veya şüpheli bir hukuki durum hakkında karşılıklı ödünlerle (taviz) varılan anlaşmadır. TBK sulhu özel olarak düzenlememiş, isimsiz/karma sözleşme niteliğinde genel borçlar hükümlerine tabi tutulmuştur. Mahkeme önünde yapılan sulh ise HMK m.313-315 ile düzenlenmiş olup mahkemece tutanağa geçirildiğinde ilam niteliğinde belge olarak kesin hüküm sonucu doğurur. Sulh, haksız fiilden doğan tazminat uyuşmazlıklarında, özellikle trafik kazası ve iş kazası kaynaklı davalarda en sık başvurulan barışçıl çözüm yöntemidir.
Sulh rızai, ivazlı ve şekle tabi olmayan bir sözleşmedir (mahkeme önünde sulh hariç). Yapısı itibarıyla içinde bağışlama, ibra, dönme, ödeme gibi farklı hukuki işlemleri barındıran karma karakter taşır. Karşılıklı feragat ve ödünler sulhun ayırt edici unsurudur: tek tarafın feragati değil her iki tarafın da bir kısım iddia veya haktan vazgeçmesi gerekir.
Sulhun temel sonucu, tarafların dava ve talep haklarından kararlaştırılan ölçüde feragat etmesidir. Mahkeme önünde sulh halinde mahkeme karar vermez, sulh tutanağa geçirilir ve dava bu tutanakla sona erer; tutanak ilamlı icraya konu olur.
Haksız fiil tazminatında sulh çok yaygındır: trafik kazaları, iş kazaları, hekim hatası, hayvan zararı gibi olaylarda sigorta şirketleri ile mağdurlar arasında sulh protokolü yapılır. Bu protokoller genellikle:
Sulhun iptal sebepleri özel önem taşır: gabin (TBK m.28) — bir tarafın zayıflığından, deneyimsizliğinden veya sıkıntısından yararlanılarak edimler arası açık dengesizlik yaratılması — sulhun en sık iptal sebebidir. Manevî tazminat sulhünde mağdurun ruhsal travma altındayken yetersiz tutarla sulhe zorlanması gabin sayılabilir. Hata, hile, korkutma (TBK m.30-39) da iptal sebepleridir.
| Kriter | Sulh | İbra |
|---|---|---|
| Karşılıklılık | Karşılıklı feragat | Tek taraflı feragat |
| Edim | Karşılıklı ödünler | Karşılıksız (kural) |
| Konusu | Şüpheli/uyuşmazlık konusu hak | Mevcut belirli alacak |
| Kapsamı | Kısmen dava sonrası ilam etkisi | Borç ilişkisini söndürür |