Sözleşme devrinde onay, sözleşmenin devrinin geçerlilik kazanması için zorunlu olan karşı taraf onayının hukuki rejimini düzenleyen kurumdur. TBK m.205 hükmü, sözleşmenin devrinin üç taraflı niteliğini öngörür: devreden, devralan ve karşı taraf. Onay, sözleşmenin devrinin "anahtarı" olup yokluğu devirin hüküm doğurmamasına yol açar.
Onayın Hukuki Niteliği
Karşı tarafın onayı, sözleşmenin devri için bir geçerlilik şartıdır; sözleşmenin devri taraflar arasındaki anlaşmadan değil, üç taraflı bütünden doğar. Onaysız devir askıda hükümsüzdür: devreden ile devralan arasındaki anlaşma kendi aralarında hüküm doğurur (örneğin devralan, devreden adına sözleşmeyi yürütmeye girişebilir), ancak karşı tarafa karşı hüküm doğurmaz. Karşı taraf eski tarafa karşı haklarını sürdürür.
Onayın Şekilleri
TBK m.205 onay için belirli şekil aramaz. Onay aşağıdaki biçimlerde olabilir: (i) Açık yazılı onay: Karşı tarafın imzaladığı onay belgesi, en sağlam ispat aracıdır. (ii) Açık sözlü onay: Karşı tarafın açıkça onayladığını söylemesi; ispat zor ama geçerlidir. (iii) Zımnî onay: Karşı tarafın davranışlarından onay anlaşılır. (iv) Önceden onay: Tip sözleşmelerde gelecekte yapılacak devir için verilen onay. (v) Sonradan onay (icazet): Devir gerçekleştikten sonra verilen onay, geçmişe etkili olarak devirin geçerli sayılmasını sağlar.
Zımnî Onay Belirtileri
Zımnî onay sayılan davranışlar: (i) Karşı tarafın yeni tarafla doğrudan iletişime geçmesi — yazışmalar, toplantılar, müzakereler. (ii) Yeni taraftan ifa kabul etmesi — örneğin kira sözleşmesinde yeni kiracıdan kira tahsil etmesi. (iii) Yeni tarafa ifa yapması — yeni alacaklıya ödeme. (iv) Yeni taraf aleyhine dava açma veya icra takibi başlatma — eski tarafa karşı talep yerine yeni tarafa yöneltme. (v) Makul süre içinde itiraz etmemesi — somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Susmanın onay sayılması istisnai bir durumdur; alacaklının açık reddi yokluğunda makul süre içinde itiraz etmemesi durumunda kabul edilebilir.
Önceden Onay (Tip Sözleşmelerde)
Karşı taraf, henüz devralan belli olmadan önceden onay verebilir. Bu özellikle tip sözleşmelerde, çerçeve sözleşmelerde ve standart işlemlerde görülür. Örneğin kira sözleşmesinde "kiracı sözleşmedeki konumunu üçüncü kişiye devredebilir" hükmü önceden onay niteliğindedir. Önceden onay durumunda devralan belirlendikten sonra karşı tarafa bildirim yapılması yeterli olur; ek bir onay beyanına ihtiyaç yoktur. Önceden onay genellikle açıkça yazılı olarak ifade edilir.
Sonradan Onay (İcazet)
Sözleşmenin devri karşı tarafın onayı alınmadan yapılmışsa askıda hükümsüzdür; ancak karşı taraf sonradan onay verebilir (icazet). Sonradan onay geçmişe etkili olur: devir gerçekleştiği tarihten itibaren geçerli sayılır. Sonradan onay verilmezse devir kalıcı olarak hüküm doğurmaz; eski taraf konumunu sürdürür. Sonradan onayın belirli süre içinde verilmesi zorunlu değildir; ancak makul süreyi aşan gecikmeler dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilebilir.
Onayın Reddi ve Sonuçları
Karşı taraf onayı reddederse: (i) Devir gerçekleşmez: Eski taraf sözleşmedeki konumunu sürdürür; devralan sözleşmesel haklara sahip olamaz. (ii) İç ilişki: Devreden ile devralan arasındaki anlaşma kendi aralarında hüküm doğurur; devralan devredenden tazminat talep edebilir. (iii) Devralan iç ilişkide haklara sahip: Devralan, devredenden ifa talep edebilir; ancak karşı tarafa karşı doğrudan başvuramaz. (iv) Dürüstlük kuralı sınırı: Karşı tarafın haklı sebep olmaksızın onay reddetmesi, somut olayın koşullarına göre dürüstlük kuralı (MK m.2) çerçevesinde değerlendirilebilir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Onay geçerlilik şartıdır: Onay olmadan sözleşmenin devri askıda hükümsüzdür; karşı tarafa karşı hüküm doğurmaz.
- Şekil serbestliği: Onay sözlü, yazılı, açık, zımnî her biçimde olabilir; ancak ispat için yazılı tercih edilir.
- Önceden onay mümkün: Tip sözleşmelerde gelecekte yapılacak devir için önceden onay verilebilir.
- Sonradan onay (icazet) geçmişe etkili: Devir gerçekleştikten sonra verilen onay geçmişe etkili olarak devirin geçerli sayılmasını sağlar.
- Zımnî onay belirtileri: Yeni tarafla iletişim, ifa kabulü, ifa yapma, dava açma, icra takibi başlatma.
- Susma kural olarak onay değil: Karşı tarafın susması tek başına onay sayılmaz; makul süre içinde açık itiraz yokluğu somut olayın koşullarına göre zımnî onay sayılabilir.
- Reddin haklı sebebi gerekmez: Karşı taraf kural olarak haklı sebep olmaksızın onayı reddedebilir; ancak haksız ret dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilebilir.
Aynı Alandan Bağlantılar