Simsarlık Sözleşmesinin Tanımı ve Türleri
TBK m.520: "Simsarlık sözleşmesi, simsarın taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkanını hazırlama veya kurulmasına aracılık etme karşılığında bir ücret almayı borçlandığı sözleşmedir."
Vekaletin özel türü olarak vekalet sözleşmesi m.502/2 uyarınca vekalet hükümleri kıyasen uygulanır. Simsarlık sözleşmesi temel iki türden oluşur:
Bilgi Verme Simsarlığı (m.520/1 birinci tür)
Simsar, müvekkile sözleşme kurma fırsatını gösterir:
- Müşteri-satıcı bağlantısı
- Alıcı-mal arz eden bağlantısı
- İhalecileri bilgilendirme
Simsar aracılık etmez, sadece bilgi verir; taraflar kendi aralarında sözleşme yaparlar.
Aracılık Simsarlığı (m.520/1 ikinci tür)
Simsar, sözleşmenin kurulmasında aracılık eder:
- Müzakereleri yürütür
- Şart belirleme katkısı yapar
- İmza aşamasına kadar süreci yönlendirir
Simsar bu türde müvekkilin temsilcisi sıfatıyla hareket etmez; aracı olarak çalışır.
Özel Simsarlık Türleri
Taşınmaz Simsarlığı
Taşınmaz alım-satımında aracılık. Yazılı şart: TBK m.521/3 taşınmaz simsarlığında ücret sözleşmesinin yazılı olmasını gerektirir. Yazılı olmayan ücret sözleşmesi geçersizdir.
Evlenme Simsarlığı (m.524)
m.524: "Evlenme simsarlığı sözleşmesi sebebiyle dava açılamaz."
Naturalis obligatio (eksik borç) niteliğinde:
- Dava edilemez (talep hakkı yok)
- Ancak ödenen ücret iade edilemez (sebepsiz zenginleşme yok)
- Bu kural ahlaki ilkelerin (evliliğin ücret konusu olmaması) hukuki yansımasıdır
Hâkimlik klasiği: evlenme simsarlığı dava edilebilir DEĞİL.
Ticari Simsarlık (TTK)
TTK m.526-545 ticari simsarlığı (tellal) düzenler. TBK m.520-525 genel hükmü, TTK ticari simsarlığa özel hükümler ekler:
- Ticari defter tutma
- Tarafsızlık yükümü
- Çift simsarlık (her iki taraftan ücret alma)
m.521: "Simsar, ancak yaptığı faaliyet sonucunda sözleşme kurulduğu takdirde ücrete hak kazanır."
Bu kural simsarlığın sui generis niteliğini belirler:
Sözleşme Kurulması Şartı
- Kurulma: Tarafların icap ve kabulü ile sözleşmenin akdi
- İfa şartı değil: Sözleşmenin kurulması yeterlidir; ifa edilmesi şart değil
- Şart bağlı sözleşme: Şart gerçekleşinceye kadar simsar bekler
Sebep-Sonuç Bağı
Simsarın faaliyeti ile sözleşmenin kurulması arasında sebep-sonuç bağı olmalıdır:
- Simsarın bilgilendirmesi sözleşmenin kurulmasına yol açtıysa ücret hak edilir
- Tesadüfen aynı tarafların başka yolla sözleşme yapması ücret doğurmaz
Simsar ücreti detayında işlenir.
m.522 — Hâkimin Ücreti Azaltma Yetkisi
m.522: "Aşırı sayılan simsarlık ücretleri, borçlunun istemiyle hâkim tarafından hakkaniyete uygun olarak indirilebilir."
Bu hüküm:
- Hâkimin re'sen uygulamadığı; borçlunun (müvekkilin) istemini gerektirir
- Aşırı ücret kriteri: işin niteliği, simsarın emeği, sektör ortalaması ile karşılaştırma
- Hakkaniyet standardı: makul ücret seviyesine indirme
- Cezai şart kıyasen: TBK m.182 cezai şartın indirilmesi hükmüne benzer
Simsarın Hak ve Borçları
Simsarın Hakları
- Ücret hakkı: m.521 sonuç şartında
- Masraf iadesi: m.523 — sözleşme kurulmasa da yapılan masraflar
- Faaliyet özgürlüğü: Simsar bağımsız sıfatla çalışır
Simsarın Borçları
- Sadakat ve özen: Vekaletin kıyasen uygulaması (m.502/2)
- Bilgi verme: Müvekkili pazarlama hakkında bilgilendirme
- Tarafsızlık: Çift simsarlıkta her iki taraf için adil davranma
- Sır saklama: Müvekkil bilgilerinin korunması
- Ücret: Sözleşme kurulduğunda
- Masraf iadesi: m.523 sözleşme kurulmasa da
- İşbirliği: Simsarın faaliyetine yardım
Çift Simsarlık (Çift Aracılık)
Simsar her iki taraftan ücret alıp aracılık edebilir mi? Tartışmalı:
- Yargıtay yerleşik içtihat: Çift simsarlık mümkündür, ancak her iki tarafın açık iznine bağlıdır
- TTK m.534: Ticari simsarlıkta çift simsarlık daha sıkı düzenlenmiştir
- Sadakat ihlali riski: İzinsiz çift simsarlıkta vekalet sadakat hükümleri (m.506/1) uygulanır
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.520 iki tür: Bilgi verme + aracılık etme. Vekaletin özel türü; m.502/2 kıyasen uygulanır.
- m.521 sonuç şartı: Simsar ücreti sözleşmenin kurulması şartına bağlıdır; emek borcu değil sonuç şartı.
- m.522 hâkim takdiri: Aşırı simsar ücretini borçlunun istemiyle hâkim azaltabilir; cezai şart benzeri.
- m.521/3 taşınmaz simsarlığı yazılı: Taşınmaz simsarlığı ücret sözleşmesi yazılı olmalı; aksi geçersiz.
- m.524 evlenme simsarlığı: Naturalis obligatio; dava edilemez ama ödenen iade edilemez.
- TTK ticari simsarlık özel hükümler: Ticaret hayatında m.520-525 üzerine TTK m.526-545 eklenir.
- Çift simsarlık iki tarafın iznine bağlı: Sadakat ihlali riski; izinsiz çift simsarlık tazminat doğurur.
Aynı Alandan Bağlantılar