Son güncelleme:
Simsar vs Vekil vs Aracılık: Simsar, vekil ve aracı kavramları üç farklı aracılık ilişkisini tanımlar. Simsar sözleşme kurulması fırsatı veya aracılık karşılığı sonuç şartına bağlı ücret alır (TBK m.520-525); müvekkilin işlerini görme veya işlem yürütme borcu altında ücret hak eder (m.502-514, ücret ihtiyari); ise hukuki nitelikten ziyade fonksiyonel kavramdır — vekil veya simsar veya temsilci olabilir.
| Kriter | Simsar (m.520-525) | Vekil (m.502-514) | Aracı (Doktrin) |
|---|---|---|---|
| Borç türü | Sonuç (gaye) | Emek (vasıta) | Fonksiyonel |
| Ücret | Sonuç şartına bağlı (m.521) | İhtiyari, âdet/sözleşme/icapla | Niteliğine göre |
| Sözleşme kurma yetkisi | YOK (sadece aracılık) | VAR (vekalet kapsamında) | Niteliğine göre |
| Çıkar çatışması yasağı | İzinli çift simsarlık mümkün | Sadakat borcu — açık izin gerekir | Niteliğine göre |
| Tarafsızlık | İzinli çift simsarlıkta gerekli | Müvekkilin yararı önceler | Niteliğine göre |
| Bağımsız sıfat | VAR | VAR | VAR |
| Düzenleme | TBK m.520-525 | TBK m.502-514 | Doktrin |
| Sona erme | Genel + m.502/2 kıyas | m.512 her zaman fesih | Niteliğine göre |
| Tipik örnekleri | Emlakçı, evlenme simsarı, ticari tellal | Avukat, doktor, mali müşavir | Galeri, broker, simsar gibi |
Simsarlık sözleşmesi (TBK m.520-525) sonuç şartına bağlı ücret rejimiyle vekaletten ayrılır:
Vekalet sözleşmesi (TBK m.502-514) emek borcu rejimiyle simsardan ayrılır:
"Aracılık" kavramı hukuki tip değil, fonksiyonel kavramdır. Aracılık edebilen kurumlar:
Sözleşme kurma fırsatını gösterme veya aracılık etme; m.520-525 hükümleri uygulanır.
Müvekkil adına aracı olarak işlem yapma; m.502-514 hükümleri uygulanır.
Müvekkil adına ve hesabına işlem yapma yetkisi; temsil hükümleri (m.40-48) uygulanır. Temsilci ile vekil arasındaki ayrım: temsil yetki, vekalet borç ilişkisidir.
TTK m.532-548 ticari komisyon; vekaletin ticari özel türüdür. Komisyoncu kendi adına müvekkilin hesabına işlem yapar.
| Tip | Sadakat Standartı | Çift Aracılık |
|---|---|---|
| Simsar | Aracılığın temel niteliği gereği tarafsızlık | İzinli mümkün; izinsiz sadakat ihlali |
| Vekil | Müvekkilin menfaati önceliği (m.506/1) | Açık izin gerektirir; daha sıkı |
| Komisyoncu (TTK) | Müvekkilin yararı | Sıkı sınırlar (TTK m.534) |
| Temsilci | Müvekkili bağlayan irade beyanı | Yetki kapsamına bağlı |
Hâkim somut sözleşmeyi nitelendirirken niyetlerin sözleşme metninden okunmasıyla yetinmez; fiili durum ve borç türünü değerlendirir: