Son güncelleme:
Pazarlamacı (TBK): Pazarlamacı (TBK m.553-554), bir işletme sahibi tarafından sürekli istihdam edilen ve işletme dışında müşteri ziyareti yaparak satış aracılığı veya satış yapma görevini üstlenen bağımlı tacir yardımcısıdır. "Dolaşan ticari temsilci" olarak da anılır. Provizyon ücreti, masraf iadesi, rekabet yasağı temel haklarıdır. (m.554) ve TKHK 4. maddesi paralel hükümlerle korunur. Acenteden farkı bağımlı çalışan olmasıdır.
Pazarlamacı (TBK m.553-554), bir işletme sahibi tarafından sürekli istihdam edilen ve işletme dışında müşteri ziyaretiyle satış aracılığı veya satış yapma görevini üstlenen bağımlı tacir yardımcısıdır. "Dolaşan ticari temsilci" (Reisende) olarak da anılır. Ticari temsilcilik kategorisinde olmakla birlikte, "saha satışı" ve "kapı dışı satış" özellikleriyle ayırt edici bir alt türdür. Tipik örnekler: kozmetik satış temsilcisi, sigorta tanıtım uzmanı, ev tipi ürün pazarlamacısı, ilaç tanıtım uzmanı.
Pazarlamacı, bağımlı tacir yardımcısı olarak işletme sahibinin emir-talimat hiyerarşisi içinde çalışır; ücret/maaş + provizyon alır. Hizmet sözleşmesi hükümleri (m.393-447) tamamlayıcı olarak uygulanır. Acenteden ayıran temel kıstas bağımlılıktır: acente bağımsız tacirdir, kendi işletmesi vardır; pazarlamacı işletmenin sürekli çalışanıdır. Tacir yardımcıları sınıflandırmasında bağımlı kategoride yer alır.
Pazarlamacının iki ana görev türü vardır:
Pazarlamacı, müşteriyle işletme arasında bağlantı kurar; siparişi alır ve işletmeye iletir. Sözleşme imza yetkisi yoktur — işletme onaylamadıkça sözleşme kurulmaz. Bu yapı simsarlığa yakın ama bağımlı statüde.
Pazarlamacı, işletme adına doğrudan sözleşme imzalama yetkisine sahiptir. Müşteriyle yaptığı sözleşme, işletmeyi bağlar. Bu yapı ticari temsilciye yakın ama saha satışına özgü.
Pazarlamacı, sattığı veya aracılık ettiği işlemlerden provizyon ücreti alır; bazen sabit maaş + provizyon birlikte uygulanır. Provizyon oranı sözleşmede belirlenir; sektör teamülüne göre değişir.
Pazarlamacı, satış için yaptığı gerekli masrafları (yol, konaklama, araç) işletmeden talep edebilir. Masraf iadesi, hizmet sözleşmesi paralel hükümleriyle korunur.
Pazarlamacı, satış sonuçları ve provizyon hesabı için işletmeden bilgi alma hakkına sahiptir.
Pazarlamacı, çalıştığı işletmeyle rekabet etmeme yükümlülüğüne tabidir; aynı sektörde başka işletme için çalışamaz (kural). Sözleşme sonrası rekabet yasağı sözleşmeyle düzenlenebilir (rekabet yasağı TBK m.444-447 paralel).
Pazarlamacı, müşteri ziyaretleri, sipariş alımları, piyasa bilgileri hakkında işletmeye düzenli rapor sunar.
Yetkili pazarlamacı, işletmenin verdiği fiyat, miktar, vade talimatlarına uymakla yükümlüdür.
TBK m.554, pazarlamacının müşterinin işyerinde veya konutunda yaptığı satışları düzenler. Tüketici koruma açısından önemli özel hükümler içerir; TKHK m.4 ile paralel uygulanır:
Bu hükümler tüketici koruması perspektifinden uygulanır; ihlali halinde sözleşme geçersiz veya cayma süresi uzayabilir.
Pazarlamacılık hizmet sözleşmesi sona erme kuralları çerçevesinde sona erer:
| Kıstas | Pazarlamacı | Acente |
|---|---|---|
| Bağımlılık | Bağımlı çalışan | Bağımsız tacir |
| Yapı | Tek işletme için | Birden fazla müvekkile mümkün |
| Sözleşme | Hizmet sözleşmesi | Acentelik sözleşmesi (TTK) |
| Vergi | Çalışan SGK | Bağımsız vergi mükellefi |
| Ücret | Maaş + provizyon | Komisyon |
| Rekabet yasağı | Çalışırken kural | Sözleşmeyle |
| Saha çalışması | Asli özellik | Olabilir veya olmayabilir |