Son güncelleme:
Ölüm Zararı (Haksız Fiilde): Ölüm zararı, haksız fiil sonucu kişinin hayatını kaybetmesi hâlinde TBK m.53 uyarınca tazmini gereken zarar kalemleridir. Üç başlıkta toplanır: , , . Bu zarar kalemleri niteliğindedir; manevi tazminattan ayrıdır.
Ölüm zararı, haksız fiil sonucu bir kişinin yaşamını yitirmesinden doğan ve TBK m.53’te düzenlenen maddi zarar kalemlerinin bütünüdür. Madde, ölüm olayının yarattığı tipik üç zarar grubunu sayar: cenaze masrafları, ölüm anına kadar yapılan tedavi giderleri ile bu süreçteki çalışma gücü kaybı, ve nihayet ölenin desteğinden yoksun kalanların uğradığı destek kaybı. Bu kalemler maddi tazminat niteliğinde olup, ölenin yakınlarının yaşadığı acı ve elem için ayrıca TBK m.56/2 uyarınca manevi tazminat talep edilebilir. Ölüm zararının tazmini için klasik haksız fiil şartlarının (hukuka aykırılık, kusur veya kusursuz sorumluluk sebebi, illiyet bağı, zarar) gerçekleşmesi aranır.
TBK m.53/1: "Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: 1. Cenaze giderleri." Cenaze giderleri; defin, mezar, taziye, ölenin sosyal statüsüne uygun cenaze töreni masraflarını kapsar; ölenin yaşam tarzına uygun olmalıdır. m.53/2: "Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar." Yaralanma ile ölüm arasındaki dönemde yapılan tıbbi masraflar, ilaç, ameliyat, hastane ücretleri ile bu dönemdeki kazanç kaybı bu kalem altında istenir. m.53/3: "Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar." Bu kalem, müstakil bir zarar olarak destekten yoksun kalma tazminatını oluşturur ve ölenin fiili ve düzenli desteğinden yararlanan kişilere aittir.
Cenaze giderlerini fiilen yapan kişi (genellikle yakınlar) bu kalemi talep edebilir; mirasçı sıfatı şart değildir. Tedavi giderleri ölüm anına kadar doğmuş olduğundan, mirasçılara intikal eden bir alacak niteliğindedir; mirasçılar ölenin tedavi masraflarını ve bu dönem çalışma gücü kaybını mirasbırakanın halefi sıfatıyla isterler. Destekten yoksun kalma tazminatı ise mirasçılık sıfatından bağımsız, fiilî destek ilişkisine dayanan şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olup; eş, çocuk, anne-baba, fiilen bakılan kardeş, hatta Yargıtay HGK içtihadına göre nişanlı dahi destek alıyorsa bu hakka sahiptir.
Cenaze giderleri belgeli/belgesiz fatura ve hayat tarzına göre takdir edilir. Tedavi giderleri belge esaslıdır. Destekten yoksun kalma tazminatı ise aktüer hesabı ile belirlenir: ölenin muhtemel yaşam süresi (TRH 2010 yaşam tablosu), net kazancı, destek payları (eş %30, çocuklar paylaştırılır), iskonto (%1,8 teknik faiz, Yargıtay 17. HD yerleşik) ve bilinen-bilinmeyen dönem ayrımı uygulanır. Yargıtay 4. HD, 17. HD ve HGK kararları aktüer hesap kalemlerini ve yöntemini standardize etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan dul-yetim aylığı denkleştirme kapsamında düşülür (yerleşik içtihat).
Denkleştirme (Yararların Düşürülmesi)
Denkleştirme (compensatio lucri cum damno), zarar gören kişinin aynı zarar verici olaydan elde ettiği yararların tazminat hesabından düşürülmesi ilkesidir. TBK m.52 doktrini gereği, mağdurun zenginleşmesi önlenir; ancak sigorta tazminatı, sosyal güvenlik ödemeleri ve üçüncü kişi yardımları gibi kalemlerin denkleştirilmesi Yargıtay HGK içtihadında tartışmalıdır.
Tazminatın Belirlenmesi
Tazminatın belirlenmesi, TBK m.51 uyarınca hâkimin, tazminatın kapsamını ve ödeme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak takdir etmesi sürecidir. Hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri değerlendirir; toptan ödeme veya irat biçiminde tazminata hükmedebilir; gerektiğinde teminat isteyebilir.
İlliyet Bağı
İlliyet bağı, haksız fiil sorumluluğunda failin davranışı ile mağdurun uğradığı zarar arasındaki nedensellik (sebep-sonuç) ilişkisidir. TBK m.49 sorumluluğun zorunlu unsurlarından biridir; davranış olmaksızın zararın da gerçekleşmeyeceği "conditio sine qua non" testiyle belirlenir, ardından uygun illiyet bağı süzgecinden geçirilir. Mücbir sebep, mağdurun ağır kusuru veya üçüncü kişinin fiili illiyeti kesebilir.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat, kişilik haklarına yönelik haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan acı, üzüntü, elem ve ızdırabın karşılığı olarak ödenen parasal tazminattır. TBK m.56 uyarınca hâkim, olayın özelliklerini, tarafların kusur derecesini ve mali durumlarını gözeterek uygun bir miktar belirler; amaç zenginleştirme değil, ihlalin yarattığı manevi çöküntüyü adalet duygusu çerçevesinde kısmen gidermektir.
Haksız Fiil
Haksız fiil, TBK m.49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar veren kimsenin bu zararı tazmin etmekle yükümlü olduğu sözleşme dışı sorumluluk kaynağıdır. Dört zorunlu unsuru vardır: hukuka aykırılık, kusur (kasıt veya ihmal), zarar ve illiyet bağı. Sözleşme ilişkisinden bağımsız olarak doğan genel bir borç kaynağı niteliğindedir; zamanaşımı TBK m.72 uyarınca öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıldır.
Tazminattan İndirim
Tazminattan indirim, TBK m.52 uyarınca hâkimin, hesaplanan tazminat miktarından zarar görenin kusuru, rızası, zararı doğuran ya da artıran sebep ve fail için zorunluluk hâli gibi nedenlerle belirli bir oranda azaltma yapmasıdır. Ayrıca tazminat ödendiğinde borçlunun yoksulluğa düşmesi ihtimali ve fiilin ağır olmayan kusurla işlenmesi de hâkime indirim takdiri verir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Destekten yoksun kalma tazminatı, haksız fiil sonucu ölen kişinin fiilî ve düzenli olarak destek sağladığı kişilerin uğradığı maddi kaybın tazminidir. TBK m.53/3 dayanağıyla istenir; mirasçılık sıfatından bağımsız, şahsa sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Lehtarlar arasında eş, çocuk, anne-baba, fiilen bakılan kardeş ve Yargıtay HGK içtihadına göre nişanlı dahi sayılır. Hesaplama aktüer yöntemle (TRH 2010, destek payları, iskonto, SGK denkleştirmesi) yapılır.
Geçici Ödeme
Geçici ödeme, TBK m.76 ile getirilen yeniliktir: zarar gören, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunar ve ekonomik durumu gerektirirse, hâkim yargılama sonuçlanmadan failden geçici ödeme yapmasını isteyebilir. Bu ödeme, sonradan kesin tazminata mahsup edilir; haksız çıkması hâlinde iadesi gerekir. Mağdurun uzun yargılamada mağdur olmasını önler.
Mağdurun Müşterek Kusuru
Mağdurun müşterek kusuru, TBK m.52/f.1 uyarınca zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında kendi kusuruyla katkıda bulunması hâlinde, hâkimin tazminattan yüzde oranında indirim yapmasıdır. Emniyet kemeri takmama, kask kullanmama, kırmızı ışık ihlali gibi davranışlar tipik müşterek kusur sebepleridir; ispat yükü failde olup, bilirkişi raporu ile saptanır.
Bedensel Zarar
Bedensel zarar, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu kişinin vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan ve TBK m.54 uyarınca tazmini gereken maddi zarar kalemlerinin bütünüdür. Madde dört kalem sayar: (a) tedavi giderleri, (b) kazanç kaybı, (c) çalışma gücü azalması/yitirilmesi, (d) ekonomik geleceğin sarsılması. Manevi tazminat ayrıca m.56’ya göre talep edilir.