Ödünç Faizi nedir?

Ödünç faizi, tüketim ödüncü sözleşmesinde ödünç alan tarafça anaparaya ek olarak ödenmesi kararlaştırılan veya tacirler arasında zımnen kararlaştırılmış sayılan ek edimdir (TBK m.387-388). Adi tüketim ödüncünde faiz açıkça öngörülmedikçe işlemez; tacirler arasında ise faizin kararlaştırılması aranmaz, kanun karinesi gereği işler. Ödünç faizi anapara karşılığı kabul edildiğinden zaman ilerledikçe işler ve hukuki nitelik bakımından kapital faizi sayılır.

Ödünç Faizi ne demek? Hukuki tanımı

Borçlar Hukuku alanında kullanılan Ödünç Faizi terimi: Ödünç faizi, tüketim ödüncü sözleşmesinde ödünç alan tarafça anaparaya ek olarak ödenmesi kararlaştırılan veya tacirler arasında zımnen kararlaştırılmış sayılan ek edimdir (TBK m.387-388). Adi tüketim ödüncünde faiz açıkça öngörülmedikçe işlemez; tacirler arasında ise faizin kararlaştırılması aranmaz, kanun karinesi gereği işler. Ödünç faizi anapara karşılığı kabul edildiğinden zaman ilerledikçe işler ve hukuki nitelik bakımından kapital faizi sayılır.

Ödünç Faizi hangi hukuk dalında kullanılır?

Ödünç Faizi, Borçlar Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Borçlar Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

Ödünç Faizi (TBK m.387-388) — hâkimlik

Ödünç faizi, tüketim ödüncü sözleşmesinde ödünç alan tarafça anaparaya ek olarak ödenmesi kararlaştırılan veya tacirler arasında zımnen kararlaştırılmış sayılan ek edimdir. Türk Borçlar Kanunu m.387-388 arasında düzenlenen ödünç faizi rejimi, adi ödünç ile tacirler arası ödünç ayrımı üzerine kuruludur ve hâkimlik sınavının en sık sorulan konularından biridir. Ödünç faizi anapara karşılığı kabul edildiğinden kapital faizi niteliğindedir; borçlu temerrüdüne bağlı temerrüt faizinden ayrı bir kategoridir.

Adi Tüketim Ödüncü ile Tacirler Arası Ödüncün Faiz Rejimi

TBK ödünç faizini iki temel ayrım üzerine kurar:

Adi tüketim ödüncü (m.387/1): Tacir olmayan kişiler arasındaki ödünçte faiz açıkça kararlaştırılmadıkça istenemez. Bu kural, tüketim ödüncünün adi formunda bedelsiz olduğu yönündeki klasik anlayışı yansıtır. Sözleşmede faiz öngörülmemişse ödünç alan yalnızca anaparayı iade etmekle yükümlüdür.
Tacirler arası tüketim ödüncü (m.387/2): Tarafların her ikisi de tacir ise, faizin kararlaştırılma şartı aranmaz. Kanun karinesi gereği faiz işler; bu hüküm Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.20 ile uyumlu olup ticari hayatın olağan yapısını korur. Tacir karinesi mutlak değildir; tarafların aksini açıkça kararlaştırması mümkündür.
Karma durum: Ödünç verenin tacir, ödünç alanın gerçek kişi olduğu sözleşmelerde m.387/2 uygulanmaz; faiz açıkça kararlaştırılmalıdır. Karine yalnızca iki tarafın da tacir olması halinde devreye girer.

Faiz Oranı (m.388)

Faiz oranı sözleşmede belirlenmişse o oran uygulanır; belirlenmemişse TBK m.388 hükmü devreye girer:

Tacirler arası ödünçte oran kararlaştırılmamışsa (m.388/2): Ödünç verildiği tarihte ve yerde ticari işlerde uygulanan oran esas alınır. Bu oran TCMB tarafından açıklanan reeskont/avans oranlarıyla bağlantılıdır.
Adi ödünçte oran kararlaştırılmamışsa: Eğer faiz açık kararlaştırılmış ama oran belirlenmemişse, yasal faiz oranı (3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Hakkında Kanun uyarınca) uygulanır.
Üst sınır — m.88: Sözleşmesel faiz oranı, TBK m.88 ile sınırlandırılmış olup yasal faiz oranının üç katını aşamaz; aşan kısım batıldır.

Kapital Faizi ile Temerrüt Faizi Ayrımı

Ödünç faizi (kapital faizi), borçlunun gecikmesi söz konusu olmadan anaparayı kullanma karşılığı ödenen faizdir. Buna karşılık borçlu temerrüdü doğmuşsa, gecikme süresi için ayrıca temerrüt faizi işler:

Kıstas	Kapital Faizi (Ödünç Faizi)	Temerrüt Faizi
Doğuş anı	Sözleşmenin kurulması ya da teslim	Borçlunun temerrüde düşmesi (m.117)
Hukuki dayanak	TBK m.387-388 + sözleşme	TBK m.120-122 + 3095 sayılı Kanun
Mevcut olma şartı	Sözleşme veya tacir karinesi	Temerrüdün gerçekleşmesi
Bağımsız işler	Ödünç alan zamanında ödese de işler	Yalnız gecikme süresince
Birlikte uygulama	Mümkün	Kapital faizine eklenebilir

Pratikte bir banka kredisinde, vade içinde işleyen faiz kapital faizidir; vade dolmasına rağmen ödenmemişse vade tarihinden itibaren ayrıca temerrüt faizi işlemeye başlar.

Faizin İşleyişi ve Tahsili

Ödünç faizi kararlaştırılma biçimine göre üç temel modelde işler:

Vadenin sonunda: Faiz, anapara ile birlikte vade sonunda tek seferde ödenir.
Periyodik (yıllık, aylık, üç aylık vb.): Sözleşmede kararlaştırılan dönemler itibariyle ödenir; bankacılık pratiğinin yaygın uygulaması.
Bileşik (faize faiz): Kural olarak yasaktır; ancak tacirler arasında ve cari hesapta sözleşme ile kararlaştırılabilir (TTK m.8).

Ödünç faizi ile borç ilişkisi devam ederken yapılan kısmi ödemelerde TBK m.101 hükmü uygulanır: ödenen miktar önce faize, sonra anaparaya mahsup edilir; aksi sözleşme ile kararlaştırılmışsa o esas alınır.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tacir karinesi (m.387/2): İki taraf da tacir ise faiz açık kararlaştırılmadan işler; bu kural TTK m.20 ile birlikte sınavın klasik konusudur.
Adi ödünçte açık kararlaştırma: Tacir olmayan kişiler arası ödünçte faiz öngörülmedikçe istenemez (m.387/1) — adi ödünç kural olarak bedelsizdir.
Karma durum kuralı: Karine yalnızca iki tarafın da tacir olması halinde işler; yalnız bir tarafın tacir olduğu durumlarda faizin açıkça kararlaştırılması gerekir.
Üst sınır (m.88): Sözleşmesel faiz, yasal faizin üç katını aşamaz; bu sınır emredici niteliktedir ve aşan kısım hâkim tarafından batıl ilan edilir.
Kapital ile temerrüt faizi ayrımı: Ödünç faizi anapara karşılığıdır; temerrüt faizi gecikmenin karşılığıdır. İkisi birlikte talep edilebilir ancak hesaplama şekli ve hukuki dayanağı farklıdır.
Bileşik faiz yasağı: Adi ödünçte yasaktır; tacirler arası ve cari hesapta sözleşme ile mümkündür (TTK m.8). Bileşik faiz adi ödünçte uygulanırsa o kısım batıldır.
Faizin ispatı: Adi ödünçte faiz iddianın sahibi tarafından kanıtlanmalıdır; tacirler arasında faiz tarifesi ile çürütülebilir karine işler.

Aynı Alandan Bağlantılar

Adi Tüketim Ödüncü ile Tacirler Arası Ödüncün Faiz Rejimi

TBK ödünç faizini iki temel ayrım üzerine kurar:

Adi tüketim ödüncü (m.387/1): Tacir olmayan kişiler arasındaki ödünçte faiz açıkça kararlaştırılmadıkça istenemez. Bu kural, tüketim ödüncünün adi formunda bedelsiz olduğu yönündeki klasik anlayışı yansıtır. Sözleşmede faiz öngörülmemişse ödünç alan yalnızca anaparayı iade etmekle yükümlüdür.

Tacirler arası tüketim ödüncü (m.387/2): Tarafların her ikisi de tacir ise, faizin kararlaştırılma şartı aranmaz. Kanun karinesi gereği faiz işler; bu hüküm Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.20 ile uyumlu olup ticari hayatın olağan yapısını korur. Tacir karinesi mutlak değildir; tarafların aksini açıkça kararlaştırması mümkündür.

Karma durum: Ödünç verenin tacir, ödünç alanın gerçek kişi olduğu sözleşmelerde m.387/2 uygulanmaz; faiz açıkça kararlaştırılmalıdır. Karine yalnızca iki tarafın da tacir olması halinde devreye girer.

Faiz Oranı (m.388)

Faiz oranı sözleşmede belirlenmişse o oran uygulanır; belirlenmemişse TBK m.388 hükmü devreye girer:

Tacirler arası ödünçte oran kararlaştırılmamışsa (m.388/2): Ödünç verildiği tarihte ve yerde ticari işlerde uygulanan oran esas alınır. Bu oran TCMB tarafından açıklanan reeskont/avans oranlarıyla bağlantılıdır.

Adi ödünçte oran kararlaştırılmamışsa: Eğer faiz açık kararlaştırılmış ama oran belirlenmemişse, yasal faiz oranı (3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizi Hakkında Kanun uyarınca) uygulanır.

Üst sınır — m.88: Sözleşmesel faiz oranı, TBK m.88 ile sınırlandırılmış olup yasal faiz oranının üç katını aşamaz; aşan kısım batıldır.

Kapital Faizi ile Temerrüt Faizi Ayrımı

Kıstas

Kapital Faizi (Ödünç Faizi)

Temerrüt Faizi

Doğuş anı

Sözleşmenin kurulması ya da teslim

Borçlunun temerrüde düşmesi (m.117)

Hukuki dayanak

TBK m.387-388 + sözleşme

TBK m.120-122 + 3095 sayılı Kanun

Mevcut olma şartı

Sözleşme veya tacir karinesi

Temerrüdün gerçekleşmesi

Bağımsız işler

Ödünç alan zamanında ödese de işler

Yalnız gecikme süresince

Birlikte uygulama

Mümkün

Kapital faizine eklenebilir

Pratikte bir banka kredisinde, vade içinde işleyen faiz kapital faizidir; vade dolmasına rağmen ödenmemişse vade tarihinden itibaren ayrıca temerrüt faizi işlemeye başlar.

Faizin İşleyişi ve Tahsili

Ödünç faizi kararlaştırılma biçimine göre üç temel modelde işler:

Vadenin sonunda: Faiz, anapara ile birlikte vade sonunda tek seferde ödenir.

Periyodik (yıllık, aylık, üç aylık vb.): Sözleşmede kararlaştırılan dönemler itibariyle ödenir; bankacılık pratiğinin yaygın uygulaması.

Bileşik (faize faiz): Kural olarak yasaktır; ancak tacirler arasında ve cari hesapta sözleşme ile kararlaştırılabilir (TTK m.8).

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tacir karinesi (m.387/2): İki taraf da tacir ise faiz açık kararlaştırılmadan işler; bu kural TTK m.20 ile birlikte sınavın klasik konusudur.

Adi ödünçte açık kararlaştırma: Tacir olmayan kişiler arası ödünçte faiz öngörülmedikçe istenemez (m.387/1) — adi ödünç kural olarak bedelsizdir.

Karma durum kuralı: Karine yalnızca iki tarafın da tacir olması halinde işler; yalnız bir tarafın tacir olduğu durumlarda faizin açıkça kararlaştırılması gerekir.

Üst sınır (m.88): Sözleşmesel faiz, yasal faizin üç katını aşamaz; bu sınır emredici niteliktedir ve aşan kısım hâkim tarafından batıl ilan edilir.

Kapital ile temerrüt faizi ayrımı: Ödünç faizi anapara karşılığıdır; temerrüt faizi gecikmenin karşılığıdır. İkisi birlikte talep edilebilir ancak hesaplama şekli ve hukuki dayanağı farklıdır.

Bileşik faiz yasağı: Adi ödünçte yasaktır; tacirler arası ve cari hesapta sözleşme ile mümkündür (TTK m.8). Bileşik faiz adi ödünçte uygulanırsa o kısım batıldır.

Faizin ispatı: Adi ödünçte faiz iddianın sahibi tarafından kanıtlanmalıdır; tacirler arasında faiz tarifesi ile çürütülebilir karine işler.

Ödünç Faizi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Adi Tüketim Ödüncü ile Tacirler Arası Ödüncün Faiz Rejimi

Faiz Oranı (m.388)

Kapital Faizi ile Temerrüt Faizi Ayrımı

Faizin İşleyişi ve Tahsili

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Ödünç Faizi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Adi Tüketim Ödüncü ile Tacirler Arası Ödüncün Faiz Rejimi

Faiz Oranı (m.388)

Kapital Faizi ile Temerrüt Faizi Ayrımı

Faizin İşleyişi ve Tahsili

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler