Son güncelleme:
Müvekkilin Temerrüdünde Vekil: Müvekkilin temerrüdünde vekil, müvekkilin kendisinden beklenen hazırlama veya iş birliği edimini yerine getirmemesi halinde vekilin haklarını düzenleyen TBK m.509 hükmüdür. Müvekkilin temerrüdü değil (TBK m.106-111) niteliğindedir; çünkü müvekkil borç değil işbirliği yükümü taşır. Vekil bu durumda işi tamamlayamaz, bekler ve ek ücret ile masraf tazminatı talep edebilir.
Vekalet sözleşmesinin işleyişinde müvekkilin iş birliği ve hazırlama edimleri vardır:
Müvekkil bu yükümleri yerine getirmezse temerrüde düşer; ancak burada işbirliği yükümü söz konusudur, borç değil.
m.509: "Müvekkil, gerekli olan işbirliğini veya hazırlığı yapmaktan kaçınırsa, vekile ücret ve masrafları için alacaklı temerrüdü hükümleri uygulanır."
Bu hüküm vekilin iki yararını koruma altına alır:
Bu ayrım hâkimlik klasiğidir:
| Kriter | Borçlu Temerrüdü (m.117-126) | Alacaklı Temerrüdü (m.106-111) |
|---|---|---|
| Edim | Borç ödeme | Edim alma |
| Tarafa yüklenir | Borçluya | Alacaklıya |
| Sonuç | Tazminat + faiz + dönme hakkı | İfa ikamesi + risk geçişi |
| Vekalette | Vekilin işi yapmaması (m.117 vd.) | Müvekkilin işbirliği vermemesi (m.509) |
Borçlu temerrüdü genel rejimi vekilin işi yapmama halinde uygulanır; m.509 ise müvekkilin işbirliği vermeme halinde alacaklı temerrüdü rejimine yönlendirir.
m.106-111 kapsamında müvekkil temerrüde düşerse:
Edim, müvekkilin bekleyişi nedeniyle tehlikeye düşerse, risk müvekkile geçer. Vekilin elinde tuttuğu müvekkil malı (örnek: müvekkil adına alınan eşya) müvekkil aldıkça hasar müvekkile aittir.
Vekil edim ifasını sürdürmek zorunda değildir; başka türlü ifa imkanı varsa vekil ikame ifa ile iş yükünü hafifletebilir (örnek: müvekkilin kabul etmediği malı tevdi etmek).
Vekil, müvekkile teslim edemediği şeyleri mahkeme tevdi yerine veya emanet sahibine tevdi edebilir. Tevdi ile ifa borcundan kurtulur.
Vekil, müvekkilin temerrüdü nedeniyle uğradığı zararı tazmin ettirebilir. Tazminat:
Vekil temerrüt sonrasında üç stratejiyi seçebilir:
Vekil işi tamamlamak istiyorsa alacaklı temerrüdü tazminatı talep ederek devam eder. Bu seçenekte vekalet sürer; ücret hakkı korunur.
Vekil vekaletin tek taraflı sona erdirilmesi (m.512) hakkını kullanır. Müvekkilin temerrüdü haklı sebep sayıldığı için vekaletin uygunsuz zamanda sona erdirilmesi tazminatı doğmaz.
Vekil işi geçici olarak durdurur, ancak vekaleti feshetmez. Müvekkil işbirliğini sağlarsa iş kaldığı yerden devam eder; aksi halde vekil makul süre sonunda fesih hakkını kullanır.
| Yanlış Cevap | Doğru Cevap |
|---|---|
| "Müvekkil ücreti ödemezse vekil borçlu temerrüdü hükümlerine başvurur" | YANLIŞ — m.509 alacaklı temerrüdü uygulanır |
| "Müvekkilin temerrüdü vekilin ücret hakkını düşürür" | YANLIŞ — ücret hakkı korunur, ek tazminat doğar |
| "Vekil müvekkil temerrüdünde her zaman vekaleti fesih etmek zorundadır" | YANLIŞ — fesih + ifa ikamesi + tazminat seçeneklerinden birini seçer |
| "Müvekkilin temerrüdü vekilin masraflarını silmez" | DOĞRU — masraf iade hakkı korunur |
| "Risk müvekkile geçer (m.106)" | DOĞRU |