Son güncelleme:
Müvekkilin Borçları: Müvekkilin borçları, vekilin işin görülmesi karşılığında müvekkilden talep edebileceği yükümlülüklerin tamamını kapsar: ücret ödeme (TBK m.514), masraf ve avans iadesi (m.510/1), vekilin yaptığı (m.510), işin yürütülmesinde uğranılan (m.510/2) ve halinde alacaklı temerrüdü kuralları (m.509). Hâkimlik klasiği: ücret vekalet sözleşmesinin ; ihtiyari unsurudur (m.502/1).
Vekalet sözleşmesi çerçevesinde müvekkilin vekile karşı borçları m.508-510 ve m.514'te düzenlenir. Beş ayrı yüküm:
| Borç | Madde | İçerik |
|---|---|---|
| Ücret ödeme | m.514 | Âdet/sözleşme/icapla doğan ücret |
| Masraf iade | m.510/1 | Zorunlu/yararlı masrafların faiziyle iadesi |
| Borçtan kurtarma | m.510/1 | Vekilin müvekkil hesabına üstlendiği borçların kurtarılması |
| Tazminat | m.510/2 | İşin yürütülmesinden uğranılan zarar (kusursuz sorumluluk) |
| Temerrütte alacaklı kuralları | m.509 | Müvekkil temerrüdünde m.106-111 uygulaması |
Bu yükümler vekilin borçları ile karşılıklı bağlılık içinde değildir; vekalet sinallagmatik sözleşme değildir. Vekil işi görmezse müvekkilin de borçları doğmaz; ancak ücret ihtiyari unsur olduğu için bu mantık değişebilir.
Vekalet ücreti ana terimde detaylı işlenir. Burada özet:
m.514: "Vekalet ücreti, âdete veya sözleşmeye göre belirlenir. Sözleşmede ücret kararlaştırılmamış ise, âdete göre; âdet yoksa hâkim takdiriyle ücret belirlenir."
Üç temel:
Sonuç başarısı bağımsız: Vekil sonucu garanti etmediğinden, sonuç başarısız da olsa ücret hak edebilir; bu hâkimlik altın 3'lüsünün özüdür.
Vekilin masraf ve avans isteği detaylı işlenir. m.510/1: "Müvekkil, vekilin yapmış olduğu zorunlu veya yararlı masrafları faiziyle ödemekle ve yüklendiği borçlardan onu kurtarmakla yükümlüdür."
Vekil masrafı avans olarak isteyebilir; müvekkil makul avansı ödemekle yükümlüdür. Avans verilmezse vekil işi durdurabilir.
m.510/1'in ikinci kısmı: vekilin müvekkil hesabına üstlendiği borçlardan vekili kurtarma. Vekil müvekkil adına bir alımda bulunup kendi adına borçlanmışsa, müvekkil bu borcu üstlenir veya öder. Kurtarma yükümü sadece vekalet kapsamında üstlenilen borçlar için geçerlidir; kapsam dışı işlemler kurtarmaya tabi değildir.
Vekilin tazminat isteği detaylı işlenir. m.510/2: "Vekil, vekaletin yürütülmesi sırasında uğradığı zarar dolayısıyla, müvekkilin kusuru olmaksızın, tazminat isteyebilir."
Bu müvekkilin kusursuz sorumluluğudur — vekalet hukukunun özel hükmü:
Örnek: Vekil müvekkil adına alım için bir başka şehre giderken kaza geçirip yaralanırsa, kaza müvekkilin kusuru olmasa da müvekkil tazminat öder.
Müvekkilin temerrüdünde vekil detaylı işlenir. m.509: "Müvekkil, kendisinden yapılması beklenen hazırlama veya iş birliği edimini yapmazsa, vekile borçlu temerrüdü hükümleri uygulanmaz; alacaklı temerrüdü kuralları (m.106-111) uygulanır."
Önemli ayrım: müvekkil bir borç değil işbirliği yükümü taşır; bu nedenle borçlu temerrüdü değil alacaklı temerrüdü kuralları geçerlidir. Vekil işi yapamadığı için bekler ve müvekkilden kaynaklanan zararı tazmin eder.
Vekalet kural olarak sinallagmatik (karşılıklılık ilişkili) sözleşme değildir:
Ücretli vekalette dahi, vekil işi görmezse ücret doğmaz; ancak ücret edimleri arasında borçlu temerrüdü hükümleri kıyasen uygulanmaz; m.509 alacaklı temerrüdü kuralları geçerlidir.