Malvarlığının veya işletmenin devralınması, alacaklıların korunmasına yönelik özel bir borcun üstlenilmesi rejimidir. TBK m.202 hükmü, bir kişinin malvarlığını veya işletmesini aktif ve pasifleriyle birlikte üçüncü kişiye devretmesi durumunda devralanın da alacaklılara karşı sorumluluk altına girmesini öngörür. Bu kural, klasik borç üstlenilmesinin tek aşamalı yapısından farklı, alacaklı korumasına odaklanan otomatik bir mekanizmadır.
TBK m.202 Hükmünün Yapısı
Hüküm üç temel unsur içerir: (i) Malvarlığı veya işletme devri mevcuttur. (ii) Devralan, alacaklılara devri bildirir veya gazete ilanıyla duyurur. (iii) Devralan ve devreden iki yıl süreyle müteselsilen sorumludur. İki yıllık süre alacaklının alacağının vadesinden itibaren işler. Devralanın sorumluluğu devraldığı malvarlığının değeri ile sınırlıdır; alacaklılar bu sınırın üstünde bir miktar talep edemez. Devredenin sorumluluğu ise sınırsız sürer (kendi borcunun normal kuralları çerçevesinde).
Bildirim ve Gazete İlanının Önemi
Devralanın iki yıllık süresi alacaklılara duyurulan tarihten itibaren işler. Duyuru iki yolla yapılabilir: (i) Bireysel bildirim: Alacaklılara doğrudan yazılı bildirim. (ii) Gazete ilanı: Türkiye genelinde yayımlanan bir gazete veya işletmenin bulunduğu yer gazetesinde ilan. Bildirim veya ilan yapılmazsa devralanın sınırlı süreli sorumluluğu işlemez; devralan süresiz olarak alacaklılara karşı sorumlu kalmaya devam edebilir. Bu kural alacaklıyı, malvarlığı/işletme devrini öğrenme ve haklarını koruma fırsatından yoksun bırakmamak için tasarlanmıştır.
Sorumluluğun Kapsamı
Devralan, devralma anında mevcut tüm borçlardan sorumludur. Sorumluluk kapsamında olan: (i) Devre konu malvarlığı veya işletme ile ilgili tüm sözleşmesel borçlar (kira, iş, hizmet, satım, kredi). (ii) Haksız fiil borçları (devre konu işletmenin faaliyetinden doğan zararlar). (iii) Kamu hukuku borçları (vergi, SGK primleri) — özel kanunların hükümleri saklıdır. Devralan sözleşmede aksine bir hüküm koysa bile alacaklılara karşı bu sorumluluğunu kaldıramaz; iç ilişkide devreden ile rücu anlaşması yapabilir ama dış ilişkide alacaklı korunur.
Müteselsil Sorumluluğun Sonuçları
Devralan ve devreden alacaklılara karşı iki ayrı müteselsil borçlu olarak yer alır. Alacaklı her iki taraftan da tam tahsil yapma hakkına sahiptir; ancak devralanın sorumluluğu malvarlığı değeri ile sınırlıdır. Bir tarafa yapılan ifa diğerini borçtan kurtarır. İç ilişkide müteselsil borçluda rücu hakkı işler: ödeyen taraf diğerine pay oranlarına göre başvurabilir; pay anlaşması yoksa devre konu malvarlığının değeri ölçüsünde dağıtım yapılır.
İşletmelerin Birleşmesi/Şekil Değiştirmesinden Ayrımı
İşletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi (TBK m.203) hâli, malvarlığı/işletme devrinin ötesinde tüzel kişi seviyesinde dönüşümü ifade eder. Birleşmede iki şirket tek bir tüzel kişiliğe dönüşür; bu durumda alacaklıların korunması TTK hükümleri ile birlikte sağlanır (TTK m.155 ve devamı). Malvarlığı/işletme devri ise tüzel kişiliği değiştirmez; sadece malvarlığı veya işletme bütünü el değiştirir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- İki yıllık müteselsil sorumluluk: Devralan, alacaklılara duyurulan tarihten itibaren iki yıl süreyle devredenle birlikte müteselsilen sorumludur.
- Devraldığı malvarlığı değeri sınırı: Devralanın sorumluluğu devre konu malvarlığının değeri ile sınırlıdır; bu sınırın üstünde talep mümkün değildir.
- Bildirim/ilan zorunluluğu: Süre, alacaklılara duyurulan tarihten başlar; duyurulmazsa süre işlemez ve devralan süresiz sorumlu kalabilir.
- Borcun üstlenilmesinden farklı rejim: Alacaklı onayı gerekmez; otomatik müteselsil sorumluluk kanun gereği doğar. Eski borçlu kurtulmaz.
- Sözleşmesel kaldırma yasağı: Devralan ile devreden arasında "alacaklılara karşı sorumlu olmayacağım" şeklinde anlaşma yapılsa bile dış ilişkide alacaklı korunur; iç ilişkide rücu anlaşması mümkündür.
- Tüm borçlar kapsamda: Sözleşmesel, haksız fiil, kamu hukuku borçları — özel kanun hükümleri saklı kalmak üzere tümü dahildir.
- TTK ile etkileşim: İşletmelerin birleşmesi/şekil değiştirmesinde TTK m.155 vd. hükümleri ek koruma getirir.
Aynı Alandan Bağlantılar