Son güncelleme:
Kredi Emri (Talimatı): Kredi emri (talimatı), bir kişinin başka bir kişiye kendi adına ve hesabına üçüncü bir kişiye kredi açma yetkisi verdiği ve doğan zarardan hukuki ilişkidir (TBK m.516-519). Hukuki niteliği itibarıyla unsurlarını içeren sui generis kurumdur. Eş onayı tartışması: baskın görüşe göre kefalet hükümleri kıyasen uygulanmaz; m.584 eş onayı aranmaz.
TBK m.516: "Kredi emri, bir kişinin diğer bir kişiye, kendi adına ve hesabına bir üçüncü kişiye kredi açmasını veya yardımda bulunmasını talep etmesi olup, kendisi de bundan dolayı verecek olduğu zarardan sorumluluk üstlenir."
Üç taraflı yapı (kredi mektubuna benzer ama farklı):
| Taraf | Rolü |
|---|---|
| Emri veren | Talimatı veren ve sorumluluk üstlenen (kefalet benzeri) |
| Emri alan | Üçüncü kişiye kredi açan/yardımda bulunan |
| Üçüncü kişi (lehdar) | Krediyi/yardımı alan kişi |
Kredi mektubu ile fark: emri veren sorumluluk üstlenir; mektubu veren havale ilişkisinde sorumluluk üstlenmez. Bu fark kredi emrinin kefalete yakınlaşmasını sağlar.
Kredi emri vekalet + kefalet unsurlarını birleştiren sui generis kurumdur:
Emri veren, emri alana karşı vekalet ilişkisi kurar:
m.516'nın "verecek olduğu zarardan sorumluluk üstlenir" hükmü kefalet niteliği taşır:
Emri verenin amacı üçüncü kişiye kredi sağlamaktır; emri veren kendi adına kredi almak için bu yapıyı kullanmaz. Emri alan, emri verenin temsilcisi sıfatıyla işlem yapar.
Emri alan, kendi adına değil emri verenin adına ve hesabına kredi açar. Bu özellik kredi emrini havaleden ayırır:
m.516 "veya yardımda bulunmasını" ifadesi kapsamı genişletir; sadece para kredi değil, mal verme, ayni yardım da kredi emri konusu olabilir.
m.517: "Emri veren, ödeyemeyişten doğan zarardan sorumlu olur ve emri alan kişi, kredi açma veya yardımda bulunmada gerekli özeni göstermek zorundadır."
İki yöntem:
Üçüncü kişinin krediyi geri ödeyememesi halinde emri veren zararı tazmin eder:
Emri alan kişi, krediyi açarken veya yardımda bulunurken basiretli kişi özeni göstermek zorundadır:
Süreli kredi emirlerinde sürenin dolması ile emri verenin sorumluluğu sona erer; ancak süre içinde verilen krediler için sorumluluk devam eder.
Emri veren kredi emrini geri çekebilir; ancak geri çekilme emri alana ulaştığı an etki doğurur. Geri çekilmeden önce emri alan tarafından açılmış krediler için emri verenin sorumluluğu devam eder.
| Kriter | Kredi Emri (m.516-519) | Kefalet (m.581-612) |
|---|---|---|
| Hukuki niteliği | Vekalet + sui generis sorumluluk | Bağımsız fer'î taahhüt |
| Eş onayı | Tartışmalı (baskın: yok) | ZORUNLU (m.584) |
| Yazılılık | Genel kurallar | Yazılılık + miktar (m.583) |
| Asıl borca bağlılık | Bağımsız | Fer'î — asıl borç sona erince kefalet de sona erer |
| Sorumluluk türü | Birinci dereceden | İkinci dereceden (m.585 def'iler) |
| Vekalet tarafı | Emri alan vekil sayılır | Vekalet ilişkisi yok |
Hâkimlik tuzağı: "Kredi emri için eşin onayı zorunludur" — TARTIŞMALI; baskın görüş gerek olmadığını söyler.