Son güncelleme:
Komisyoncunun Borçları: Komisyoncunun borçları (TBK m.533-540), komisyon sözleşmesi çerçevesinde komisyoncunun müvekkile karşı yükümlülükleridir. Başlıca borçlar: özen ve sadakat ( standardı), talimata uyma (limit fiyat, miktar, kalite), bilgi ve hesap verme, sigorta etme (talimat varsa), eşyanın korunması, depozito alınması, sözleşmenin ifası. m.539 alıkoyma hakkına paralel olarak özen yükümlülüğü vurgulanır.
Komisyoncunun borçları (TBK m.533-540), komisyon sözleşmesi çerçevesinde komisyoncunun (Kommissionär) müvekkile karşı yükümlülükleridir. Komisyon sözleşmesi vekalet alt türü olduğundan, komisyoncunun borçları büyük ölçüde vekilin borçlarına (m.505-507) paraleldir; ancak komisyon sözleşmesinin kendine özgü yapısı (kendi adına başkası hesabına işlem) bazı özel borçları (sigorta, depozito, eşyanın korunması) ön plana çıkarır.
Komisyoncunun borçları, kanuni ve sözleşmesel kaynaklı yükümlülüklerdir; m.533-540 doğrudan düzenler, vekalet hükümleri (m.502-514) tamamlayıcı olarak uygulanır. Komisyoncu profesyonel aracı sıfatıyla ağırlaştırılmış özen standardına tabidir; "aynı türde işi yürüten basiretli komisyoncu" ölçütü esas alınır. Sadakat borcu, vekilin sadakat borcuna paralel olarak çıkar çatışması yasağı, sır saklama, müvekkilin yararını gözetme yükümlülüklerini kapsar.
Komisyoncu, profesyonel aracı olarak ağırlaştırılmış özen göstermek zorundadır. Standart, "aynı türde işi yürüten basiretli komisyoncu" ölçütüdür; meslek erbabı (borsa aracı kurumu, antikacı) için daha sıkı uygulanır. Özen borcu, malın kabulü, korunması, satış için tanıtımı, alım/satım kararı gibi tüm aşamaları kapsar.
Komisyoncu, müvekkilin yararını gözetmek, çıkar çatışmasından kaçınmak, sırları korumakla yükümlüdür. Çıkar çatışması doğuran işlemler (komisyoncu kendisi alıcı/satıcı olması) ancak m.535-538 şartları altında caizdir.
Komisyoncu, müvekkilin limit fiyat, miktar, kalite, vade gibi talimatlarına uymalıdır. Talimattan ayrılma istisnaları:
Komisyoncu, müvekkile alım/satım sonucunu derhal bildirmek, talep üzerine ara hesap vermek, dönem sonu nihai hesap sunmak zorundadır. Bu borç vekilin hesap verme borcu (m.507) ile paraleldir.
Müvekkil talimat verdiyse komisyoncu eşyayı sigorta ettirmek zorundadır. Talimat yoksa kural olarak sigorta zorunluluğu yoktur; ancak özel durumlarda (yüksek değer, riskli taşıma) sadakat borcu kapsamında değerlendirilebilir.
Komisyoncu, üstlendiği eşyayı kendi malı gibi korumak, ayıp varsa müvekkile derhal bildirmek, gerekiyorsa bilirkişi tespit ettirmek zorundadır. Bu yükümlülük, komisyoncunun saklama borcuna benzer.
Komisyoncu, müvekkilden depozito alabilir veya üçüncü kişiden depozito istemekle yükümlü olabilir; talimata göre değişir.
Komisyoncu, sözleşme kurma ve ifa süreçlerini takip etmek, üçüncü kişinin temerrüdünde gerekli adımları atmak (ihtar, dava) zorundadır.
Talimata uyulmaması halinde komisyoncu:
İhlal halinde komisyoncu müsbet zarara kadar sorumludur (kayıp + yararlanılamayan kâr). Kötüniyetli ihlal tazminatın artırılmasına yol açabilir. Komisyon ücreti hakkı ya tamamen düşer ya da indirilir (m.541 paralel).
| Borç | Vekil | Komisyoncu |
|---|---|---|
| Sözleşme tarafı | Müvekkil | Komisyoncu (üçüncü kişiyle) |
| Sigorta | Talimata bağlı | Talimata bağlı (m.533) |
| Eşyanın korunması | Geçici | Sıkı saklama (m.539) |
| Ayıp bildirimi | Yok | Var (m.539) |
| Talimattan ayrılma | Sınırlı | Avantajlı: caiz; aleyhine: tazminat |