Son güncelleme:
Komisyon Sözleşmesi: Komisyon sözleşmesi (TBK m.532), komisyoncunun kendi adına ve müvekkilinin hesabına, ücret karşılığında menkul mal veya kıymetli evrak alıp satmayı üstlendiği sözleşmedir. özel bir alt türüdür; ve olarak ikiye ayrılır. Komisyoncu üçüncü kişiyle kendi adına işlem yapar, sonuçları ise müvekkile yansıtır. Ticari niteliktedir; TTK ile bağlantılıdır.
Komisyon sözleşmesi (TBK m.532), komisyoncunun (Kommissionär) ücret karşılığında menkul mal veya kıymetli evrak alıp satmayı, kendi adına ve müvekkilin hesabına üstlendiği sözleşmedir. Vekalet sözleşmesinin özel bir alt türüdür; ancak vekaletten farklı olarak komisyoncu kendi adına işlem yapar — üçüncü kişiyle ilişkide doğrudan taraftır. Ekonomik sonuçlar (kâr, zarar, mülkiyet) ise müvekkile yansır. Pratik örnekler: borsa aracı kurumu (menkul kıymet komisyonu), antikacı (eşya komisyonu), oto galericisi (taşıt komisyonu).
Komisyon sözleşmesi, TBK m.532 vd.'da düzenlenen vekalet alt türü ve aynı zamanda **ticari sözleşme**dir; TTK m.16-21 ile bağlantılıdır. Komisyoncunun "kendi adına başkası hesabına" hareket etmesi, simsarlık ve acente gibi diğer aracılık türlerinden ayırt edici özelliğidir: simsar sadece sözleşme imkanı sağlar (taraf değildir); acente müvekkili adına ve hesabına işlem yapar; komisyoncu ise kendi adına ama başkasının hesabına hareket eder. Bu yapı vekaletteki "müvekkilin temsili" ilkesinden farklılaşır.
Müvekkil, komisyoncuya bir mal veya kıymetli evrak almasını havale eder. Komisyoncu, müvekkilin verdiği talimat (limit fiyat, miktar, kalite) çerçevesinde piyasadan satın alır ve müvekkile teslim eder. Borsa alım emirleri, antika koleksiyon alımları tipik örnekler.
Müvekkil, malını veya kıymetli evrakını komisyoncuya satması için verir. Komisyoncu malı kendi adına üçüncü kişiye satar, parayı müvekkile aktarır. Galericiler, antikacılar, eski eşya satıcıları yaygın olarak satım komisyoncusudur.
Bu yapı komisyon sözleşmesinin çekirdek özelliğidir:
Bu yapı gizli temsil veya dolaysız temsil olarak da adlandırılır. Hukuki sonuçlar komisyoncuda doğar, ekonomik sonuçlar müvekkilde.
Komisyoncunun borçları (m.533-540) çerçevesinde:
Komisyoncunun hakları (m.541-546):
Del credere sorumluluğu, komisyoncunun üçüncü kişinin ifasını garanti etmesidir. Kural değildir; sadece ek ücret karşılığında veya ticari nitelik halinde uygulanır. Garantili komisyoncu, üçüncü kişi ödeme yapmazsa müvekkile karşı kefil gibi sorumlu olur. Kefaletten farkı, asli sorumluluk niteliğindedir; tartışma def'i yoktur.
Komisyoncu kendisi alıcı/satıcı olabilir mi sorusuna kanun kısıtlı evet der: borsada ya da cari fiyatla, müvekkili bilgilendirme ve ücret hakkı sürmesi şartıyla. Çıkar çatışması olmasına rağmen yasak değildir; özel düzenleme.
| Müessese | Adına | Hesabına | Üçüncü kişiyle ilişki |
|---|---|---|---|
| Komisyoncu | Kendi adına | Müvekkilin hesabına | Doğrudan taraf |
| Simsar | — | — | Aracı, taraf değil |
| Vekil | Müvekkil adına | Müvekkil hesabına | Müvekkil taraf olur |
| Ticari Temsilci | İşletme sahibi adına | İşletme hesabına | İşletme taraf olur |