Borçlu, alacaklının başka bir borçluya verdiği vadeyi ileri sürebilir mi?

Hayır; borçluya özgü vade kişisel def'idir ve diğer borçluları kurtarmaz. Müteselsil borçlunun def'i ve itirazları genel sistematiğinde başka borçlunun kişisel def'i kullanılamaz.

Sözleşmenin tamamı butlan ise sonuç nedir?

Butlan ortak def'idir; tüm borçlular kurtulur. Ancak yalnız bir kısım hükümler butlansa kısmî butlan ilkesi uygulanır ve etki sınırlı kalabilir.

İrade fesadı ortak mıdır?

İrade fesadı daima kişisel def'idir; sadece etkilenen borçluyu kurtarır. Bu nedenle müteselsil borçluluk ilişkisinde irade fesadı tek başına diğer borçlular için savunma değildir.

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i — hâkimlik

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk)

Müteselsil borçlunun def'i ve itirazları sisteminin çekirdeğini bu ayrım oluşturur. TBK m.165, müteselsil borçluya yalnız iki tür savunma yolu açar: borcun niteliğinden doğan ortak def'iler ve borçlunun şahsından doğan kişisel def'iler. Sınavlarda bu iki kategoriyi doğru ayırmak hem müteselsil borçluluk hem de rücu ilişkilerinin doğru çözümü için zorunludur.

Ayrımın Hukukî Mantığı

Müteselsil borçluluk, alacaklıya güçlü bir teminat verir; ancak borçluların kendi hukukî durumlarını koruma hakkı da vardır. Bu denge, def'ilerin ortak/kişisel olarak ayrılmasıyla sağlanır:

Ortak def'iler: Borç ilişkisinin tüm borçlular için ortak olan unsurlarına dayanır. Borcun butlanı, ifa, ahlaka aykırılık gibi sebepler tüm borçluları kurtarır.
Kişisel def'iler: Yalnız ilgili borçlunun şahsî hukukî durumundan doğar. Ehliyetsizlik, irade fesadı, kişisel takas, borçluya özgü vade gibi.

Ortak Def'i Örnekleri

İfa: Bir borçlu borcu ifa ettiğinde TBK m.164 uyarınca tüm borçlular kurtulur.
Asıl borca ilişkin zamanaşımı: Asıl borç zamanaşımına uğramışsa tüm borçlular bundan yararlanır.
Butlan: Borç sözleşmesinin tamamen butlanı tüm borçluları kurtarır; kısmî butlan ise yalnız ilgili kısma etkilidir.
Ahlaka aykırılık: Borç konusu ahlaka aykırıysa borç doğmaz.
Yenileme: Asıl borç yerine yeni borç ikame edilirse tüm borçluları etkiler.
Sözleşmeden dönme: Sözleşmeden dönme sözleşmesel ilişki boyutunda etkiliyse tüm borçluları kurtarır.

Kişisel Def'i Örnekleri

Ehliyetsizlik: Bir borçlunun fiil ehliyetsiz olması diğerlerini etkilemez.
İrade fesadı: Yanılma, aldatma, korkutma yalnızca etkilenen borçluyu kurtarır.
Kişisel takas alacağı: Borçlunun alacaklıya karşı bizzat sahip olduğu karşı alacak.
Borçluya özgü vade tanıması: Alacaklının yalnız bir borçluya verdiği vade.
Şahsî ibra: Alacaklının yalnız bir borçluya yönelik ibrası diğerlerini kural olarak etkilemez.
Borçluya özgü zamanaşımından feragat.

Karışık Hâller: Hem Ortak Hem Kişisel Olabilen Def'iler

Bazı def'iler somut olaya göre değişen karakter taşır:

Ödemezlik def'i — alacaklının kendi edimini ifa etmemesi tüm borçluları etkilerse ortak; sadece bir borçluya karşı çift taraflı bir ilişki varsa kişisel.
Takas — borcun niteliğinden doğan takas ortak; borçlunun kendi karşı alacağı ile takas kişisel.
Vade ve taksit anlaşmaları — alacaklı-borçlu çoğul iradesiyle yapılmışsa ortak; tek borçluya verilmişse kişisel.

Zamanaşımı Boyutu

Asıl borca ilişkin zamanaşımı ortak; ancak zamanaşımından feragat kişisel niteliktedir. Buna karşılık zamanaşımı kesilmesi TBK m.155 ile bir borçluya yapılırsa tüm borçluları etkiler; bu özel kural sınavlarda sıkça tuzak olarak kurulur.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Başkasının kişisel def'i kullanılamaz: Borçlu, başka borçlunun ehliyetsizliği, irade fesadı, kişisel takasını ileri süremez.
İfa ortak: Bir borçlunun ifası tüm borçluları kurtarır; bu klasik bir ortak def'idir.
Şahsî ibra ≠ ortak ibra: Alacaklı şahsî ibra ile yalnız bir borçluyu kurtarır; tüm borçluları kurtarmak isterse açıkça beyan etmelidir.
Asıl borç zamanaşımı ortak: Asıl borç zamanaşımı tüm borçluları kapsar; ancak feragat kişiseldir.
Ehliyetsizlik daima kişisel: Bir borçlunun ehliyet eksikliği başka borçluları etkilemez.

Aynı Alandan Bağlantılar

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk)

Ayrımın Hukukî Mantığı

Ortak def'iler: Borç ilişkisinin tüm borçlular için ortak olan unsurlarına dayanır. Borcun butlanı, ifa, ahlaka aykırılık gibi sebepler tüm borçluları kurtarır.

Kişisel def'iler: Yalnız ilgili borçlunun şahsî hukukî durumundan doğar. Ehliyetsizlik, irade fesadı, kişisel takas, borçluya özgü vade gibi.

Ortak Def'i Örnekleri

İfa: Bir borçlu borcu ifa ettiğinde TBK m.164 uyarınca tüm borçlular kurtulur.

Asıl borca ilişkin zamanaşımı: Asıl borç zamanaşımına uğramışsa tüm borçlular bundan yararlanır.

Butlan: Borç sözleşmesinin tamamen butlanı tüm borçluları kurtarır; kısmî butlan ise yalnız ilgili kısma etkilidir.

Ahlaka aykırılık: Borç konusu ahlaka aykırıysa borç doğmaz.

Yenileme: Asıl borç yerine yeni borç ikame edilirse tüm borçluları etkiler.

Sözleşmeden dönme: Sözleşmeden dönme sözleşmesel ilişki boyutunda etkiliyse tüm borçluları kurtarır.

Kişisel Def'i Örnekleri

Ehliyetsizlik: Bir borçlunun fiil ehliyetsiz olması diğerlerini etkilemez.

İrade fesadı: Yanılma, aldatma, korkutma yalnızca etkilenen borçluyu kurtarır.

Kişisel takas alacağı: Borçlunun alacaklıya karşı bizzat sahip olduğu karşı alacak.

Borçluya özgü vade tanıması: Alacaklının yalnız bir borçluya verdiği vade.

Şahsî ibra: Alacaklının yalnız bir borçluya yönelik ibrası diğerlerini kural olarak etkilemez.

Borçluya özgü zamanaşımından feragat.

Karışık Hâller: Hem Ortak Hem Kişisel Olabilen Def'iler

Bazı def'iler somut olaya göre değişen karakter taşır:

Ödemezlik def'i — alacaklının kendi edimini ifa etmemesi tüm borçluları etkilerse ortak; sadece bir borçluya karşı çift taraflı bir ilişki varsa kişisel.

Takas — borcun niteliğinden doğan takas ortak; borçlunun kendi karşı alacağı ile takas kişisel.

Vade ve taksit anlaşmaları — alacaklı-borçlu çoğul iradesiyle yapılmışsa ortak; tek borçluya verilmişse kişisel.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Başkasının kişisel def'i kullanılamaz: Borçlu, başka borçlunun ehliyetsizliği, irade fesadı, kişisel takasını ileri süremez.

İfa ortak: Bir borçlunun ifası tüm borçluları kurtarır; bu klasik bir ortak def'idir.

Şahsî ibra ≠ ortak ibra: Alacaklı şahsî ibra ile yalnız bir borçluyu kurtarır; tüm borçluları kurtarmak isterse açıkça beyan etmelidir.

Asıl borç zamanaşımı ortak: Asıl borç zamanaşımı tüm borçluları kapsar; ancak feragat kişiseldir.

Ehliyetsizlik daima kişisel: Bir borçlunun ehliyet eksikliği başka borçluları etkilemez.

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk)

Ayrımın Hukukî Mantığı

Ortak Def'i Örnekleri

Kişisel Def'i Örnekleri

Karışık Hâller: Hem Ortak Hem Kişisel Olabilen Def'iler

Zamanaşımı Boyutu

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kişisel Def'i ve Ortak Def'i (Müteselsil Borçluluk)

Ayrımın Hukukî Mantığı

Ortak Def'i Örnekleri

Kişisel Def'i Örnekleri

Karışık Hâller: Hem Ortak Hem Kişisel Olabilen Def'iler

Zamanaşımı Boyutu

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler