Son güncelleme:
Kefalet vs Borç Üstlenme vs Garanti: Kefalet, borcun üstlenilmesi ve garanti sözleşmesi üç farklı şahsi teminat/borç değişikliği tipidir. Kefalet fer'i (asıl borca bağlı), yazılı + el yazısı şekline tâbi ve eşin onayını gerektirir; asıl borcu eski borçludan yeni borçluya devreder; bağımsız aslî bir taahhüttür ve şekil/eş onayı serbestiyeti vardır. Üçü arasındaki nitelendirme şekil ve def'i rejimini belirler.
Kefalet sözleşmesi, borcun üstlenilmesi ve garanti sözleşmesi — Türk Borçlar Hukukunda üçüncü kişinin asıl borç ilişkisine müdahalesinin üç farklı biçimidir. Hâkimlik sınavının klasik tuzak konusu: bir sözleşme yazılırken adı "garanti" olsa bile gerçek niteliği fer'i ise kefalet hükümleri uygulanır.
| Ölçüt | Kefalet (m.581-603) | Borcun Üstlenilmesi (m.195-204) | Garanti Sözleşmesi (sui generis) |
|---|---|---|---|
| Hukuki nitelik | Fer'i (bağlı) | Aslî (yer değiştirme) | Aslî (bağımsız) |
| Asıl borçlu durumu | Devam eder; kefille birlikte sorumlu | Borçtan kurtulur; yeni borçlu yerine geçer | Devam eder; garanti veren ek olarak sorumlu |
| Borçluların sorumluluk yapısı | Kefille beraber müteselsil veya tâbi | Tek borçlu (yeni) | Asıl borçlu + garanti veren paralel |
| Geçerli asıl borç | Şart (geçersizse kefalet de geçersiz) | Şart (devralınan borç) | Şart değil — riski karşılayan bağımsız taahhüt |
| Şekil şartı | Yazılı + el yazısı kayıtlar (m.583) | Yazılı (m.196) | Sözel serbest (kural) |
| Eşin yazılı onayı | Zorunlu (m.584) | Aranmaz | Aranmaz |
| Asıl borçlunun def'ileri | Kefil ileri sürebilir (m.589/2) | Yeni borçlu sınırlı şekilde | Garanti veren ileri süremez |
| Tipik kullanım | Banka kredisi teminatı, kira kefaleti | Şirket devirlerinde borç devri | Müteahhit garantisi, üçüncü kişi tahmini ödeme |
Sözleşmenin kefalet mi yoksa garanti mi olduğunu belirleyen temel ölçüt fer'iliktir:
Yargıtay, sözleşmenin başlığına değil gerçek iradeye bakar (m.19 muvazaa kuralı). Bu nedenle "garanti" başlıklı ama içerik olarak fer'i taahhüt sayılan sözleşmelerde kefalet hükümleri (m.583 şekil + m.584 eşin onayı) aranır.
Kefalet için yazılı şekil + el yazısı kayıtlar geçerlilik şartı; eksiklik mutlak butlana yol açar. Borcun üstlenilmesinde yazılı şekil yeterli. Garanti için Türk hukukunda kanuni şekil yok — sözel olabilir; ancak ispat için yazılılık tavsiye edilir.
Eşin yazılı onayı sadece kefalette geçerlilik şartıdır. Borcun üstlenilmesi ve garanti sözleşmelerinde aranmaz. Bu kural, hâkimlik sınavı tuzağı olarak nitelendirme uyuşmazlıklarında öncelikli incelemeyi gerektirir.
Kefilin asıl borçlunun def'ilerini ileri sürme hakkı (m.589/2) garantide yok. Garanti veren bağımsız taahhüdünün gerektirdiği şekilde sorumlu olur; ancak kendi sözleşmesinden doğan def'iler (yanılma, hile, korkutma, ehliyetsizlik) ileri sürülebilir.
Gerçek kişi kefilde 10 yıllık üst sınır (m.598) sadece kefaletle uygulanır. Garanti ve borcun üstlenilmesinde böyle bir sınır yoktur.