Götürü satış, satılanın tartı, ölçü, sayı veya benzeri kıstaslarla teker teker belirlenmeden, bir bütün hâlinde belirli bir maktu bedel karşılığı satıldığı satış türüdür. TBK m.215 götürü satışın temel kuralını ve semen hesaplama farklılığını düzenler. 'Bu tarladaki tüm karpuzlar 50.000 TL'ye', 'bu depodaki kaba inşaat malzemeleri toptan' türü ifadeler tipik götürü satış ifadeleridir. Satış sözleşmesinin özel bir alt türü olarak götürü satışta alıcı, kontrol ve gözleme dayanarak risk üstlenir; sonradan miktar farkları fiyatı değiştirmez.
Götürü Satışın Tanımı ve Hukuki Niteliği (TBK m.215)
Götürü satışta semen, satılanın bireysel ölçüm sonucuna göre değil toplu maktu bir tutar olarak belirlenir. Bu tipte tartı, ölçüm veya sayım sözleşmenin geçerliliği için zorunlu değildir; alıcı sözleşme kurulurken malın bütününü gözleme dayanarak değerlendirir. TBK m.215 şu temel ilkeyi koyar: miktar farklılığı semeni etkilemez. Yani bir bağdaki üzümler 1000 kg yerine 800 kg çıksa da semen değişmez; alıcı eksik kalan 200 kg için indirim isteyemez. Aynı şekilde 1200 kg çıksa da satıcı ek bedel talep edemez. Bu kural götürü satışın en belirgin özelliğidir ve alıcı/satıcı arasındaki riskin sözleşme anında dağıtıldığını gösterir.
Götürü Satış vs Tartım/Ölçüm Bazlı Satış
Götürü satış: Maktu bedel + miktar farklılığı yansımaz + alıcının riski. Tartım/ölçüm bazlı satış: Birim fiyat × miktar + miktar değişikliği bedele yansır + miktarda eksiklik maddi ayıp sayılabilir. Tartım/ölçüm bazlı satışta hasarın geçişi tartı/ölçüm yapılana kadar satıcıdadır (TBK'da cinsi belirtilmiş satış ile yakın akraba); götürü satışta ise hasar genel kurala göre hasarın geçişi (satışta) sözleşme anında alıcıya geçer çünkü mal ferden tayin edilmiştir.
Götürü Satış vs Götürü İş Sözleşmesi
Götürü satış (TBK m.215) ile götürü iş (eser) sözleşmesi (TBK m.470 vd.) terim benzerliğine rağmen farklı sözleşme tipleridir. Götürü satış: bir malın toplu fiyatla devri, satıcı kullanıcı veya üretici sıfatıyla mal teslim eder. Götürü iş sözleşmesi: müteahhidin maktu bedel karşılığı eseri yapma borcu altına girdiği eser sözleşmesidir; yapım, inşaat ve onarım işleri tipiktir. Götürü iş sözleşmesinde aşırı ifa güçlüğü (TBK m.480) özel düzenleme alanıdır; götürü satışta ise genel hükümler uygulanır.
Yargıtay İçtihadı: Götürü Satışta Aşırı Yarar veya Zarar
Yargıtay, götürü satışın kuralı olan 'miktar farkı semeni etkilemez' prensibinin dürüstlük kuralı (TBK m.2) ile sınırlandırılabileceğini içtihat etmiştir. Olağandışı, beklenmedik nitelikte aşırı miktar eksikliği durumunda — örneğin satılan tarladaki ürünün doğal afetle %80 azalması — sözleşmenin amacının kaybolduğu kabul edilerek alıcıya semen indirimi veya sözleşmeden dönme hakkı tanınabilir. Bu istisna aşırı ifa güçlüğü ve kanunda boşluk doldurma yoluyla geliştirilmiştir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Maktu fiyat = miktar değişimi semeni etkilemez: Götürü satışın temel kuralı; tartı/ölçüm yapılmaz veya yapılsa bile fiyatı değiştirmez.
- Alıcı önceden risk üstlenir: Götürü satışta alıcı sözleşme öncesi kontrol ve gözlemle riskini değerlendirir; bu yüzden sonradan 'eksik çıktı' itirazı kural olarak dinlenmez.
- Hasar sözleşme anında geçer: Götürü satış parça borç olduğundan hasar TBK m.208/1'e göre sözleşme kuruluş anında alıcıya geçer; cins satıştaki ifraz kuralı uygulanmaz.
- Aşırı yarar/zarar istisnası: Yargıtay dürüstlük kuralı çerçevesinde olağandışı miktar farkını sözleşmenin amacının kaybı olarak değerlendirebilir; tipik bir 'hakkaniyet ilkesi' uygulamasıdır.
- Götürü iş ile karıştırılmamalı: Götürü satış (m.215) bir mal devri; götürü eser sözleşmesi (m.470 vd.) iş yapma borcu — terim benzer, sözleşme tipi farklı.
- Ayıba karşı tekeffül uygulanır: Götürü satışta da ayıba karşı tekeffül hükümleri işler; miktar değil nitelik ayıbı olduğunda alıcı seçimlik haklara sahip olur.
Aynı Alandan Bağlantılar