Son güncelleme:
Fazla Çalışma (TBK): Fazla çalışma, hizmet sözleşmesinde işçinin sözleşmede veya kanunda belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde işveren tarafından istenen ek mesaiyi ifade eder (TBK m.398-399). Kural olarak fazla çalışma için işçinin gerekir; yapıldığında karşılığında zamlı ücret ödenir veya rıza halinde olarak telafi edilebilir. İş Kanunu m.41 hükmü 45 saatlik haftalık çalışma sınırını aşan süreler için %50 zammı düzenler.
Fazla çalışma, hizmet sözleşmesinde işçinin sözleşme veya kanun ile belirlenen normal çalışma süresinin üzerinde işveren tarafından istenen ek iş görmesidir. Türk Borçlar Kanunu m.398-399 hükümlerinde düzenlenen fazla çalışma rejimi, işçinin korunması ve işverenin esnek iş gücü ihtiyacı arasındaki dengeyi kurmayı amaçlar. Hâkimlik sınavında özellikle işçinin rıza şartı, %50 zam oranı ve serbest zaman ile telafi seçeneği sıkça sorulur.
TBK fazla çalışmanın hangi durumlarda söz konusu olacağını şu kriterler üzerinden belirler:
TBK kural olarak fazla çalışmayı işçinin rızasına bağlar:
İşçinin fazla çalışma karşılığında iki seçeneği vardır:
İki rejim arasındaki ayrım hâkimlik sınavının klasik konusudur:
| Kıstas | TBK m.398-399 | İş Kanunu m.41 |
|---|---|---|
| Normal çalışma süresi | Sözleşme ile belirlenir | Haftalık 45 saat |
| Yıllık üst sınır | Yok | 270 saat |
| Fazla mesai zammı | %50 (m.398/2) | %50 (m.41) |
| Telafi süresi | 1,5 katı (m.399) | 1,5 katı (m.41/4) |
| Rıza şartı | Var (m.398/1) | Yıllık 270 saat üzeri için var |
| Hafta tatili/UBT zammı | Genel hükümler | %100 (m.41/2) |
| Kapsamı | Tüm bağımlı çalışanlar | Sanayi/ticaret/hizmet işçileri |
İş Kanunu kapsamına giren işçiler için 4857 s.K. m.41 hükmü öncelikle uygulanır; TBK m.398-399 İş Kanunu kapsamına girmeyen işçiler için temel rejimdir.
Fazla çalışmanın ispatı uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biridir: