Tanım
Eser sözleşmesi, TBK m.470 hükmünde düzenlenen ve yüklenicinin bir eser (bina, makine, yazılım, proje, tablo, dava dilekçesi vb.) meydana getirme borcunu, iş sahibinin bedel ödeme borcunu üstlendiği iki tarafa borç yükleyen, sürekli olmayan, ivazlı bir sözleşme tipidir. Yüklenicinin edimi maddi (inşaat) veya gayri maddi (proje, telif eseri) olabilir.
Hukuki Niteliği
- Sonuç edimi içerir: Yüklenici emek harcamayı değil, eserin tamamlanmış halini borçlanır. Bu nedenle hizmet sözleşmesi'nden (yarar edimi) ve vekaletten (özen edimi) ayrılır.
- İki tarafa borç yükler: Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir; yüklenicinin eseri teslim borcu ile iş sahibinin bedel ödeme borcu karşılıklıdır.
- Şekil serbestisi: Yazılı şekil zorunlu değildir; ancak ispat hukuku açısından yazılı düzenleme tavsiye edilir. İstisna: HMK gereği belirli değer üstü için yazılı ispat şartı.
- Sürekli edimli değildir: Eser teslim ile ifa tamamlanır; kira veya hizmet gibi süregelen ilişki kurmaz.
- İvazlıdır: Bedelsiz "eser yapma" hediye olarak nitelendirilir, eser sözleşmesi sayılmaz.
Dayanak
- TBK m.470-486 — Eser sözleşmesinin temel hükümleri
- TBK m.471 — Yüklenicinin borçları (özen, sadakat, kişisel ifa, malzeme verme)
- TBK m.475 — Ayıp halinde iş sahibinin seçimlik hakları
- TBK m.478 — Ayıplı eserden sorumluluğun zamanaşımı
- TBK m.479-481 — Bedel türleri (götürü, değere göre, yaklaşık)
- TBK m.484 — İş sahibinin tazminat ödeyerek dönmesi
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu — Yapım işlerinde özel rejim
- 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun — Yapı eserleri için ek rejim
Tarafları ve Karakteristik Unsurları
Yüklenici (Müteahhit)
Eseri meydana getirmeyi üstlenen taraftır. Asıl borçları: (1) eseri sözleşmeye uygun ve sözleşmenin amacına yarar şekilde teslim, (2) bizzat ifa veya idaresi altında ifa, (3) malzeme sağlayacaksa ayıpsız malzeme, (4) sadakat ve özen.
İş Sahibi (Sipariş Veren)
Bedel ödemeyi ve eseri kabul etmeyi üstlenen taraftır. Asıl borçları: (1) bedel ödeme (is-sahibinin-bedel-borcu), (2) eseri teslim alma ve eserin-kabulu, (3) yükleniciyle iş birliği (talimat verme, malzeme verme yükümlüsü ise zamanında teslim).
Eser
Yüklenicinin meydana getireceği maddi ya da gayri maddi sonuçtur. Karakteristik nitelikleri: bağımsız (parçalanabilir bir bütün), somut (teslim edilebilir), belirli (sözleşmede tanımlanmış) ve tamamlanmış (kullanıma hazır) olmalıdır.
Bedel
Eser karşılığı yapılacak ödeme; götürü, değere göre, yaklaşık veya değişken belirlenebilir (eser-bedelinin-belirlenmesi).
Eser Sözleşmesini Diğer Sözleşmelerden Ayıran Unsurlar
| Unsur | Eser Sözleşmesi | Hizmet Sözleşmesi | Vekalet | Satış |
|---|
| Edim türü | Sonuç | Yarar | Özen | Mülkiyet devri |
| Sonuç riski | Yüklenicide | İşverende | Müvekkilde | — |
| Tabi olma | Bağımsız | Bağımlı | Bağımsız | — |
| Bedel | Eser tamamlanınca | Süre üzerinden | Sözleşmeye göre | Mülkiyet karşılığı |
| Ölüm/iflas | m.485 (kişisellik) | TBK m.440 vd. | TBK m.513 | Mirasa geçer |
| Ayıp süresi | m.478 (2/5/20 yıl) | — | — | TBK m.231 |
Daha geniş analiz için eser-sozlesmesi-vs-hizmet-sozlesmesi-vs-vekalet terimine bakınız.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Sonuç edimi sınavda en sık tuzak: İnşaat firması ile usta arasındaki sözleşme; eğer usta kendi planına göre çalışıp eseri teslim borçlanıyorsa eser sözleşmesidir. Tabi olarak çalışıp ücret alıyorsa hizmet sözleşmesi.
- Şekil serbestisi prensibi: Eser sözleşmesinin geçerli kurulması için yazılı şekil aranmaz; ihale mevzuatı (4734) ayrı rejim getirir.
- Yüklenicinin malzeme verme borcu defaulttur: TBK m.471/3 — sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça malzemeyi yüklenici sağlar; bu malzeme ayıbından da sorumludur (yuklenicinin-malzeme-sorumlulugu).
- Yapım işlerinde 5 yıl zamanaşımı: Taşınmaz yapı eserleri için TBK m.478'in 5 yılı uygulanır; ağır kusur halinde 20 yıl (ayipli-eserden-sorumluluk-zamanasimi).
- m.484 iş sahibinin haklı sebep aranmadan dönmesi: İş sahibi her an sözleşmeden dönebilir, ancak yüklenicinin tüm zararını (kâr kaybı dahil müspet zarar) tazmin eder (is-sahibinin-tazminat-odeyerek-donmesi).
- Kişisel ifa kuralı esnektir: Yüklenicinin bizzat ifa borcu mutlak değildir; tarafların açık veya örtülü kabulüyle yardımcılar veya alt yükleniciler kullanılabilir (TBK m.471/2).
Aynı Alandan Bağlantılar
— hâkimlik rehberi