Tanım
Ek süre verme (münasip mehil), TBK m.123 anlamında, karşılıklı borç yükleyen (tam iki tarafa borç yükleyen) bir sözleşmede borçlunun temerrüde düşmesi üzerine alacaklının seçimlik haklarını (m.125) kullanabilmesi için borçluya aynen ifa amacıyla uygun bir ek süre tanımasıdır. Bu süre içinde borçluya borcunu yerine getirme şansı verilir; süre boşa geçerse alacaklı, aynen ifa+gecikme tazminatı, aynen ifadan vazgeçip müspet zarar veya sözleşmeden dönüp menfi zarar seçeneklerinden birini tercih edebilir. Mehil verme borçlu için bir hak değil, alacaklı için bir yük (Obliegenheit) niteliğindedir; verilmediğinde m.125 yolları kapanır, yalnızca aynen ifa ve gecikme tazminatı talep edilebilir.
Hukuki Niteliği
Doktrinde mehil verme; tek taraflı, varması gerekli ve şarta bağlanamaz bir hukuki işlem olarak nitelenir. Bazı yazarlar onu "irade beyanı" olarak görürken, diğerleri "ihbar benzeri işlem" sayar. Pratik sonuç açısından mehil bir alacaklı külfeti olup, borçlu mehilden yararlanmak isterse mehlin tanınmış olması yeterlidir; ayrıca kabule gerek yoktur. Mehil ihtar ile birlikte tek bir beyanda da yapılabilir.
Dayanak
- TBK m.123 (Süre verilmesi)
- TBK m.124 (Sürenin gerekli olmadığı haller)
- TBK m.125 (Seçimlik haklar)
- TBK m.117 (Borçlunun temerrüdü)
Mehil Süresinin Belirlenmesi
Mehil süresinin "münasip" (uygun) olması gerekir. Uygunluk; edimin niteliği, hazırlık süresi, ulaşılabilirlik, piyasa koşulları ve borçlunun objektif imkânı dikkate alınarak belirlenir. Aşırı kısa süre verilirse, mehil hiç verilmemiş sayılmaz; mahkeme uygun süreyi takdir eder ve seçimlik hak ancak o sürenin dolmasıyla doğar. Aşırı uzun süre alacaklı aleyhine sayılmaz. Mehil yazılı olmak zorunda değildir, ancak ispat açısından yazılı (noter ihtarnamesi, e-tebligat) tavsiye edilir. Mehil ile birlikte ihtar tek belgede yapılabileceği gibi, muacceliyet zaten gerçekleşmişse sadece mehil verilmesi yeterlidir.
Mehil İçeriği
Mehil beyanında bulunması gereken üç asgari unsur vardır: (i) hangi borcun ifa edileceği açıkça belirtilmeli, (ii) belirli veya belirlenebilir bir süre tanınmalı, (iii) borçluya bu sürenin son ifa fırsatı olduğu zımnen veya açıkça hissettirilmelidir. Mehil sırasında borçlu temerrüdünün koşulları zaten gerçekleşmiş olmalıdır; aksi halde mehil sonuç doğurmaz. Mehil sırasında borçlunun kusur sorumluluğu devam eder; mehil sırasında doğan zararlar aşkın zarar olarak istenebilir.
Mehlin Sonuçları
Mehil sonunda ifa gerçekleşirse alacaklı yalnızca gecikme zararını temerrüt faizi veya somut zarar şeklinde isteyebilir; sözleşme normal şekilde ifa edilmiş olur. Mehil sonunda ifa gerçekleşmezse alacaklı m.125 seçimlik haklarına geçer ve seçimini "gecikmeksizin" bildirmelidir. Seçim, varması gerekli tek taraflı bir irade beyanıdır ve geri alınamaz. Seçim yapılmazsa kanun, alacaklının aynen ifa ve gecikme tazminatı tercih ettiğini varsayar (m.125/I).
Kritik Noktalar
- Karşılıklılık şartı — Mehil yalnızca tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmede aranır; tek tarafa borç yükleyen sözleşmelerde mehile gerek yoktur.
- Münasip süre takdiri — Süre objektif ölçülere göre belirlenir; aşırı kısa süre kanun gereği uzar, aşırı uzun süre geçerli sayılır.
- Mehil + ihtar tek belgede — İhtar ile mehil aynı beyanda yapılabilir; iki ayrı işlem zorunluluğu yoktur.
- Yazılı şekil zorunlu değil — Mehil sözlü de olabilir, ancak ispat külfeti alacaklıdadır.
- Üç istisna — TBK m.124 sayılı mehil tayini istisnaları varsa mehil aranmaksızın seçimlik hakka geçilir.
- Seçim beyanı — Mehil sonunda alacaklı seçimini gecikmeksizin yapmalı; aksi halde m.125/I (aynen ifa+gecikme) varsayılır.
- Sürekli kusur sorumluluğu — Mehil süresince borçlu hâlâ kusurludur; aşkın zarar ve temerrütte kazadan sorumluluk devam eder.
Aynı Alandan Bağlantılar