Tanım
Destekten yoksun kalma tazminatı, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu hayatını kaybeden bir kişinin sağladığı maddi veya manevi destekten yoksun kalan kişilerin uğradığı kaybın maddi tazminatıdır. TBK m.53/3’te düzenlenen bu kalem, mirasçılık ile karıştırılmamalıdır: hak, ölenin fiilî destek ilişkisine dayanır; mirasçı olmayan biri (örn. nişanlı, fiilen birlikte yaşayan) lehtar olabilirken, mirasçı olan biri destek almıyorsa lehtar olmayabilir. Tazminat şahsa sıkı sıkıya bağlı olduğundan başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez (henüz dava açılmadıysa).
Lehtarlar ve Destek Şartı
Lehtar olabilmek için ölenin gerçekten ve düzenli olarak destek sağlamış olması yeterlidir; muhtemel destek (ileride sağlayacak olması, örn. henüz çalışmaya başlamamış evladın anne-babasına gelecekteki desteği) de karine ile kabul edilir. Tipik lehtarlar şunlardır: eş (resmi nikahlı), çocuklar (öz, evlatlık; reşit olsalar da fiilen destek alıyorlarsa), anne-baba (özellikle yaşlı, geliri olmayan), kardeşler (fiilen bakılıyorsa). Yargıtay HGK 2017/4-1372 E. kararıyla nişanlının da destekten yoksun kalma tazminatı talep edebileceği kabul edilmiştir. Resmî nikahsız birlikte yaşayan eş için Yargıtay 4. HD ve HGK içtihadı evrim geçirmekte; somut destek ilişkisi ispatlanırsa kabul edilmektedir.
Aktüer Hesap Yöntemi
Tazminat şu aşamalarla hesaplanır: (1) Ölenin net kazancı belirlenir (asgari ücret veya somut gelir, vergi/SGK kesintileri sonrası net). (2) Muhtemel yaşam süresi TRH 2010 tablosundan tespit edilir. (3) Aktif dönem (çalışma çağı, kural olarak 60 yaşına kadar) ile pasif dönem (60 sonrası, kazancın 2/3’ü) ayrılır. (4) Destek payları dağıtılır: standart yaklaşımda eş %30, çocuklar paylaştırılır, kalan oran ölenin kendisine ayrılır. Yargıtay 17. HD’nin yerleşik formülü vardır. (5) Bilinen ve bilinmeyen dönem ayrımı yapılır; bilinen dönem (olay tarihi-hesap tarihi arası) gerçek tutar üzerinden, bilinmeyen dönem %1,8 iskonto ile hesaplanır. (6) SGK dul-yetim aylığı denkleştirilir (Yargıtay HGK yerleşik içtihadı).
Yargıtay Uygulaması ve Tartışmalı Noktalar
Yargıtay 17. HD trafik kazaları, 21. HD iş kazaları kaynaklı destek tazminatı davalarında baskın yargı dairesidir. HGK 2017/4-1372 E.: nişanlının lehtar sıfatı tanındı. HGK 2014/17-1521 E.: SGK gelirinin denkleştirilmesi yöntemi standartlaştırıldı. HGK 2018/17-2020 E.: TRH 2010 zorunlu kılındı. Tartışmalı konular: (i) kusur indirimi — ölenin kusuru lehtarın tazminatından da düşülür mü? Yargıtay yerleşik içtihadı: evet, ölenin kusur oranı kadar indirim yapılır. (ii) manevi tazminat ayrı mı? — destek tazminatı maddi olduğundan, yakınlar TBK m.56/2 uyarınca ayrıca manevi tazminat ister.
Kritik Noktalar
- Mirasçılık şart değildir — hak şahsa sıkı sıkıya bağlı, fiilî destek ilişkisine dayanır
- Nişanlı dahi lehtar olabilir — Yargıtay HGK 2017/4-1372 E. kararı
- Muhtemel destek karinesi — gelecekte sağlanacak destek de hesaba katılır
- Aktif/pasif dönem ayrımı — 60 yaşa kadar aktif, sonrası pasif (%66 katsayı)
- TRH 2010 yaşam tablosu — Yargıtay HGK kararıyla zorunlu
- SGK aylığı denkleştirilir — dul-yetim aylığı tazminattan düşülür
- Ölenin kusuru indirilir — müteveffanın müterafık kusuru lehtara da yansır
- Manevi tazminat ayrıca istenir — m.56/2 yakınlar lehine müstakil hak verir
- Faiz olay tarihinden — temerrüt faizi haksız fiil tarihinden işler
Aynı Alandan Bağlantılar