Son güncelleme:
Cari Hesap Yenilemesi: TBK m.133/2 uyarınca cari hesap kalemlerinin hesaba geçirilmesi tek başına yenileme yaratmaz; ancak hesap bakiyesinin tasdik edilmesi yenileme oluşturur. Bu özel düzenlemenin sonucu olarak tasdik edilen bakiye yeni ve bağımsız bir borç olarak doğar; bakiye için verilmiş teminatlar ise yenileme genel rejimine istisna teşkil edecek şekilde korunur ve yeni borca taşınır.
Cari hesap, iki kişinin karşılıklı para alacaklarını ayrı ayrı talep etmek yerine tek bir hesap üzerinde tutarak belirli dönemlerde bakiye üzerinden mahsuplaşmak amacıyla yaptıkları sözleşmedir. TBK m.133/2 cari hesap işlemlerinin yenileme niteliği taşıyıp taşımadığı sorununa özel bir çözüm getirmiştir. Hükmün lafzına göre, cari hesap kalemlerinin hesaba geçirilmesi tek başına yenileme sayılmaz; ancak hesap bakiyesinin tasdik edilmesi durumunda yenileme gerçekleşmiş olur.
Bu özel düzenleme, yenilemenin genel rejiminden iki önemli noktada ayrılır. Birincisi, animus novandi'nin (yenileme iradesi) aranmasında esneklik sağlanmıştır; bakiye tasdiki davranışı yasal bir karine olarak yenileme iradesi sayılır. İkincisi ve daha önemlisi, yenileme genel rejiminde fer'i hakların düşmesi kuralının aksine, cari hesap yenilemesinde bakiye için verilmiş teminatlar yeni borca taşınır. Bu istisna, ticari hayatta cari hesap işleyişinin pratik gereksinimlerini gözeten bilinçli bir tercihtir.
Cari hesabın işleyişinde her bir alacak veya borç işlemi hesaba kalem olarak geçirilir; bu kalemler bağımsız varlığını yitirir ve hesabın bütünleyicisi haline gelir. Ancak bu hesaba geçirme işlemi TBK m.133/2 lafzı uyarınca yenileme yaratmaz. Çünkü hesaba geçirme tarafların ekonomik faaliyetinin bir parçasıdır ve eski alacakların sönerek yerine yeni borç doğurma iradesini taşımaz; sadece muhasebeleştirme niteliğindedir.
Buna karşılık dönem sonunda hesap bakiyesinin tasdik edilmesi, yani tarafların belirli bir tutarın tek borçlu tarafından tek alacaklıya ödeneceğini açıkça kabul etmesi yenileme yaratır. Bakiye tasdik edildiği andan itibaren, hesaba geçirilen tüm münferit alacaklar söner ve yerlerini tek bir bağımsız bakiye borcu alır. Bu bakiye için yeni bir zamanaşımı süresi işlemeye başlar; eski alacakların def'ileri kural olarak yeni bakiyeye taşınmaz.
Yenileme genel rejiminde TBK m.133/1 son cümle uyarınca eski borca bağlı tüm fer'i haklar (kefalet, rehin, üçüncü kişi teminatları) sona erer. Ancak cari hesap yenilemesinde TBK m.133/2 son cümlesi farklı bir kural getirir: hesap kalemleri için verilmiş özel teminatlar yenileme nedeniyle düşse de, bakiye için verilmiş teminatlar yeni bakiye borcu için varlığını sürdürür. Bu istisna, cari hesap ilişkilerinin ticari pratiğini destekler; çünkü bakiye için teminat verenler zaten dönem sonu bakiyeyi güvence altına almak amacıyla taahhütte bulunmuşlardır.
Pratikte bu kural şu sonucu doğurur: A bankası ile B tüccarı arasındaki cari hesap ilişkisinde, hesabın belirli kalemleri için verilmiş bir rehin yenileme ile düşerken, bakiye için verilmiş kefalet sözleşmesi devam eder. Doktrinde baskın görüşe göre, bu istisnanın amacı asıl borca bağlı hakların korunmasındaki ekonomik dengeyi sağlamaktır.
Cari hesap bakiyesinin tasdiki sonrasında, eğer hesaba geçirilen kalemlerden birinin gerçekte var olmadığı veya yanlış geçirildiği sonradan anlaşılırsa, bakiye düzeltilebilir. Bu durumda ilgili kalem hesaptan çıkarılır ve bakiye yeniden hesaplanır. Ancak hatanın anlaşılmadan önce yapılmış olan teminat işlemleri zaten geçerlidir; sadece bakiye miktarı düzeltilir. Bu uygulama, yenileme prensibinin katı uygulamasından bilinçli bir sapmadır ve cari hesap rejiminin kendine özgü esnekliğini yansıtır.