Borcun üstlenilmesinde defi'ler, üstlenenin alacaklıya karşı sahip olduğu savunma araçlarının kapsamını ve sınırlarını belirleyen kurumdur. TBK m.199 hükmü, borcun üstlenilmesi sonucu üstlenene geçen ve geçmeyen defi'leri ayırarak bir denge kurar. Bu denge alacağın devrindeki borçlunun defi hakları rejiminden köklü biçimde farklıdır.
TBK m.199 İki Kategorili Yapı
Hüküm defi'leri iki temel kategoride sınıflandırır: (i) Borca bağlı (objektif) defi'ler: Asıl borç ilişkisinin kendisinden doğan ve borçlu kim olursa olsun ileri sürülebilecek defi'ler. Bunlar üstlenene tam olarak geçer. (ii) Eski borçluya kişisel (sübjektif) defi'ler: Yalnızca eski borçluya özgü olan, kişiliğine bağlı defi'ler. Bunlar üstlene geçmez; eski borçlunun şahsi konumuna bağlı kaldığı için yeni borçlu üstleneni korumaz.
Üstlenene Geçen Defi'ler (Borca Bağlı)
Aşağıdaki defi'ler üstlenenin alacaklıya karşı kullanabileceği haklardır: (i) Sözleşmenin geçersizliği (asıl sözleşme baştan butlanlı veya iptal edilebilir ise). (ii) İfa edilmiş olma defi'si (asıl borç eski borçlu tarafından önceden ifa edilmişse). (iii) Zamanaşımı defisi — alacağın asıl muacceliyet tarihinden itibaren işleyen süre üstlene geçer; üstlenilme zamanaşımını yenilemez veya kesmez. (iv) Ödemezlik defisi synallagmatik sözleşmelerde alacaklının kendi ediminin ifasına bağlı tüm savunmalar üstlene geçer. (v) Alacaklı temerrüdü defi'si — alacaklı ifayı kabul etmemişse bu defi de üstleneye intikal eder. (vi) İmkânsızlık defi'si — borcun ifası imkânsız hâle gelmişse.
Üstlene Geçmeyen Defi'ler (Eski Borçluya Kişisel)
Aşağıdaki defi'ler eski borçluya bağlı kalır ve üstlene geçmez: (i) Eski borçlunun şahsi takas hakkı: Eski borçlunun alacaklıdan olan kişisel karşı alacağı takas için mevcuttu. Bu hak üstlene geçmez çünkü takas tarafların karşılıklı kişisel alacak ilişkisini varsayar. (ii) Eski borçlunun şahsi sözleşmesel ilişkilerinden doğan defi'ler: Eski borçlu ile alacaklı arasındaki şahsi ilişkiler (örneğin geçmiş bir bağışlama vaadi) üstlene geçmez. (iii) Kişiliğe bağlı haklar ve borçlar: Eski borçlunun ehliyetsizliği, hile veya ikrah savunması üstlene geçmez (üstlenen kendi ehliyetiyle bağlıdır). (iv) Alacaklının eski borçluyu ibrası: İbra eski borçluya yönelikse, üstlene değil eski borçluyu kurtarır.
Üstlenenin Kendi Defi'leri
Üstlenen, alacaklıyla kendi yaptığı işlemlerden doğan defi'lere de sahiptir: (i) Üstlenilme anlaşmasının geçersizliği savunması. (ii) Üstlenenin alacaklıdan olan kişisel karşı alacağı için takas defi'si. (iii) Alacaklı ile üstlenen arasında üstlenilmeden sonra yapılan vade uzatma anlaşmasından doğan defi'ler. (iv) Üstlenilme sonrası alacaklının üstleneni borçtan ibrası. Bu defi'ler eski borçludan değil, üstlenenin alacaklıyla kendi ilişkisinden doğar.
Alacağın Devrindeki Rejimle Mukayese (Kritik Fark)
Alacağın devrinde TBK m.188 uyarınca borçlu, devirden önce devredene karşı sahip olduğu tüm defi'leri (borca bağlı + kişisel) yeni alacaklıya karşı kullanabilir. Borcun üstlenilmesinde ise üstlenen yalnızca borca bağlı defi'leri miras alır; eski borçluya kişisel defi'ler düşer. Bu fark, hâkimlik sınavlarında iki kurum arasındaki simetri eksikliğini sınayan klasik bir konudur.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Borca bağlı defi'ler geçer: Sözleşmenin geçersizliği, ifa, zamanaşımı, ödemezlik defi'si üstlenene geçer.
- Kişisel defi'ler düşer: Eski borçlunun şahsi takas hakkı, şahsi sözleşmesel defi'leri üstlene geçmez.
- Alacağın devrinden simetri kırığı: Alacak devrinde tüm defi'ler korunur; borç üstlenilmesinde yalnız borca bağlı olanlar geçer.
- Üstlenen kendi defi'lerini de kullanır: Üstlenen, kendi alacaklıyla kişisel ilişkisinden doğan defi'lere de sahiptir.
- Zamanaşımı yenilenmez: Üstlenilme, zamanaşımı süresini yenilemez veya kesmez; eski borçlunun başlattığı süreç olduğu gibi devam eder.
- Eski borçlunun ehliyet defi'si geçmez: Eski borçlunun hile veya ehliyetsizlik savunması üstlene geçmez; üstlenen kendi ehliyetine bağlı yükümlüdür.
- Alacaklı temerrüdü geçer: Alacaklı ifayı kabul etmemişse bu objektif defi üstlenenin de yararına işler.
Aynı Alandan Bağlantılar