Son güncelleme:
Bedensel Zarar: Bedensel zarar, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu kişinin vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan ve TBK m.54 uyarınca tazmini gereken maddi zarar kalemlerinin bütünüdür. Madde dört kalem sayar: , , , . ayrıca m.56’ya göre talep edilir.
Bedensel zarar, kişinin sağlığına, beden tamlığına veya fizyolojik bütünlüğüne yönelen hukuka aykırı fiilin yarattığı maddi zarardır. TBK m.54 bu zararın kalemlerini tek tek sayarak hâkime ve uygulayıcıya rehberlik eder. Bedensel zarar mutlaka mağdurun fiziksel bir kaybını gerektirir; psikolojik travmalar tek başına manevi tazminata konu olur, ancak iş gücü kaybına yol açıyorsa bedensel zarar kapsamında değerlendirilebilir. Madde örnekseyici (numerus clausus değil) düzenlenmiş olup; somut olayda doğan başka maddi kayıplar da genel kurallar çerçevesinde istenebilir.
TBK m.54/1: "Bedensel zararlar özellikle şunlardır: 1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar."
(1) Tedavi giderleri: Hastane, ameliyat, ilaç, fizyoterapi, protez, refakatçi, ulaşım, sürekli ilaç ve gelecekteki tedaviler dahil tüm tıbbi masraflar. Belge esaslı; gelecek masraflar için bilirkişi raporu alınır.
(2) Kazanç kaybı: Tedavi süresince çalışılamamasından doğan fiilî kazanç kaybı. Geçici iş göremezlik dönemiyle sınırlıdır; net ücret üzerinden hesaplanır.
(3) Çalışma gücü kaybı: Sürekli (kalıcı) iş göremezlik oranı üzerinden hesaplanan, mağdurun ömür boyu uğrayacağı kazanç eksilmesi. ATK veya hastane heyet raporuyla belirlenen maluliyet oranı ve aktüer hesap esastır.
(4) Ekonomik geleceğin sarsılması: Maluliyetin doğrudan kazanca yansımayan ancak mağdurun ileride iş bulma, terfi, evlenme şansını azaltan dolaylı ekonomik etkileri. Genç ve evlenmemiş mağdurlarda özellikle önemlidir; Yargıtay 17. HD bu kalemi ayrı bir tazminat olarak kabul eder.
Tedavi giderleri belge ile ispatlanır; gelecek tedavi giderleri için bilirkişi takdiri yapılır. Kazanç kaybı için net asgari ücret veya somut gelir esas alınır. Çalışma gücü kaybı tazminatı şu unsurlardan oluşur: (i) maluliyet oranı (ATK raporu), (ii) mağdurun yaşı ve muhtemel yaşam süresi (TRH 2010), (iii) aktif/pasif dönem ayrımı (60 yaş eşiği), (iv) net kazanç, (v) bilinen-bilinmeyen dönem ve (vi) iskonto (Yargıtay 17. HD’nin %1,8 teknik faizi). PMF 1931 yerine TRH 2010 kullanılır (Yargıtay HGK 2018/17-2020). SGK tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik geliri denkleştirilir. Olay tarihinde gelir belgelenememişse asgari ücret esas alınır.
Yargıtay 4. HD ve 17. HD trafik kazaları, 21. HD iş kazaları kaynaklı bedensel zarar davalarında zengin içtihat üretmiştir. HGK 2014/17-1521 E.: ekonomik geleceğin sarsılması müstakil bir zarar kalemidir. HGK 2018/17-2020 E.: aktüer hesapta TRH 2010 esas alınır. Eren tedavi giderlerinin "fiilen yapılmış olmasının" şart olmadığını, ileride yapılması zorunlu olanların da istenebileceğini belirtir. Oğuzman/Öz ekonomik gelecek sarsılmasını "muhtemel kazanç şansının yitirilmesi" olarak tanımlar.
Ölüm Zararı (Haksız Fiilde)
Ölüm zararı, haksız fiil sonucu kişinin hayatını kaybetmesi hâlinde TBK m.53 uyarınca tazmini gereken zarar kalemleridir. Üç başlıkta toplanır: (a) cenaze giderleri, (b) ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından/yitirilmesinden doğan kayıplar, (c) ölenin desteğinden yoksun kalanların destekten yoksun kalma tazminatı. Bu zarar kalemleri maddi zarar niteliğindedir; manevi tazminattan ayrıdır.
Denkleştirme (Yararların Düşürülmesi)
Denkleştirme (compensatio lucri cum damno), zarar gören kişinin aynı zarar verici olaydan elde ettiği yararların tazminat hesabından düşürülmesi ilkesidir. TBK m.52 doktrini gereği, mağdurun zenginleşmesi önlenir; ancak sigorta tazminatı, sosyal güvenlik ödemeleri ve üçüncü kişi yardımları gibi kalemlerin denkleştirilmesi Yargıtay HGK içtihadında tartışmalıdır.
Tazminatın Belirlenmesi
Tazminatın belirlenmesi, TBK m.51 uyarınca hâkimin, tazminatın kapsamını ve ödeme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak takdir etmesi sürecidir. Hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri değerlendirir; toptan ödeme veya irat biçiminde tazminata hükmedebilir; gerektiğinde teminat isteyebilir.
İlliyet Bağı
İlliyet bağı, haksız fiil sorumluluğunda failin davranışı ile mağdurun uğradığı zarar arasındaki nedensellik (sebep-sonuç) ilişkisidir. TBK m.49 sorumluluğun zorunlu unsurlarından biridir; davranış olmaksızın zararın da gerçekleşmeyeceği "conditio sine qua non" testiyle belirlenir, ardından uygun illiyet bağı süzgecinden geçirilir. Mücbir sebep, mağdurun ağır kusuru veya üçüncü kişinin fiili illiyeti kesebilir.
Manevi Tazminat
Manevi tazminat, kişilik haklarına yönelik haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan acı, üzüntü, elem ve ızdırabın karşılığı olarak ödenen parasal tazminattır. TBK m.56 uyarınca hâkim, olayın özelliklerini, tarafların kusur derecesini ve mali durumlarını gözeterek uygun bir miktar belirler; amaç zenginleştirme değil, ihlalin yarattığı manevi çöküntüyü adalet duygusu çerçevesinde kısmen gidermektir.
Haksız Fiil
Haksız fiil, TBK m.49 uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar veren kimsenin bu zararı tazmin etmekle yükümlü olduğu sözleşme dışı sorumluluk kaynağıdır. Dört zorunlu unsuru vardır: hukuka aykırılık, kusur (kasıt veya ihmal), zarar ve illiyet bağı. Sözleşme ilişkisinden bağımsız olarak doğan genel bir borç kaynağı niteliğindedir; zamanaşımı TBK m.72 uyarınca öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıldır.
Tazminattan İndirim
Tazminattan indirim, TBK m.52 uyarınca hâkimin, hesaplanan tazminat miktarından zarar görenin kusuru, rızası, zararı doğuran ya da artıran sebep ve fail için zorunluluk hâli gibi nedenlerle belirli bir oranda azaltma yapmasıdır. Ayrıca tazminat ödendiğinde borçlunun yoksulluğa düşmesi ihtimali ve fiilin ağır olmayan kusurla işlenmesi de hâkime indirim takdiri verir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Destekten yoksun kalma tazminatı, haksız fiil sonucu ölen kişinin fiilî ve düzenli olarak destek sağladığı kişilerin uğradığı maddi kaybın tazminidir. TBK m.53/3 dayanağıyla istenir; mirasçılık sıfatından bağımsız, şahsa sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Lehtarlar arasında eş, çocuk, anne-baba, fiilen bakılan kardeş ve Yargıtay HGK içtihadına göre nişanlı dahi sayılır. Hesaplama aktüer yöntemle (TRH 2010, destek payları, iskonto, SGK denkleştirmesi) yapılır.
Geçici Ödeme
Geçici ödeme, TBK m.76 ile getirilen yeniliktir: zarar gören, iddiasının haklılığını gösteren inandırıcı kanıtlar sunar ve ekonomik durumu gerektirirse, hâkim yargılama sonuçlanmadan failden geçici ödeme yapmasını isteyebilir. Bu ödeme, sonradan kesin tazminata mahsup edilir; haksız çıkması hâlinde iadesi gerekir. Mağdurun uzun yargılamada mağdur olmasını önler.
Mağdurun Müşterek Kusuru
Mağdurun müşterek kusuru, TBK m.52/f.1 uyarınca zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında kendi kusuruyla katkıda bulunması hâlinde, hâkimin tazminattan yüzde oranında indirim yapmasıdır. Emniyet kemeri takmama, kask kullanmama, kırmızı ışık ihlali gibi davranışlar tipik müşterek kusur sebepleridir; ispat yükü failde olup, bilirkişi raporu ile saptanır.