Başlangıçta İmkansızlık nedir?

Başlangıçta imkansızlık (anfängliche Unmöglichkeit), sözleşme yapıldığı sırada konusunun zaten yerine getirilemez olmasıdır. Objektif olduğu takdirde TBK m.27/I uyarınca sözleşme kesin hükümsüzdür (butlan); sübjektif olduğu takdirde sözleşme geçerli olur ancak borçlu ifa engeli ile karşılaşır. Var olmayan malın satışı, daha önce yıkılmış evin kiralanması tipik objektif başlangıç imkansızlığı örnekleridir.

Başlangıçta İmkansızlık ne demek? Hukuki tanımı

Borçlar Hukuku alanında kullanılan Başlangıçta İmkansızlık terimi: Başlangıçta imkansızlık (anfängliche Unmöglichkeit), sözleşme yapıldığı sırada konusunun zaten yerine getirilemez olmasıdır. Objektif olduğu takdirde TBK m.27/I uyarınca sözleşme kesin hükümsüzdür (butlan); sübjektif olduğu takdirde sözleşme geçerli olur ancak borçlu ifa engeli ile karşılaşır. Var olmayan malın satışı, daha önce yıkılmış evin kiralanması tipik objektif başlangıç imkansızlığı örnekleridir.

Başlangıçta İmkansızlık hangi hukuk dalında kullanılır?

Başlangıçta İmkansızlık, Borçlar Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Borçlar Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

Başlangıçta İmkansızlık: TBK m.27/I — hâkimlik

Tanım

Başlangıçta imkansızlık (anfängliche Unmöglichkeit, "initial impossibility"); sözleşme yapıldığı sırada konusunun zaten yerine getirilemez olmasıdır. Sözleşmenin kuruluşu anında imkansızlık mevcuttur; sonra ortaya çıkmamıştır. Objektif/sübjektif olmasına göre farklı sonuçlar doğurur.

Hukuki Niteliği

Başlangıçtaki objektif imkansızlık: TBK m.27/I uyarınca sözleşme batıl
Başlangıçtaki sübjektif imkansızlık: Sözleşme geçerli; borçlunun ifa engeli olarak değerlendirilir; tazminat sorumluluğu doğurabilir

Dayanak

TBK m.27/I — Konunun imkansızlığı (objektif başlangıçta = batıl)
TBK m.136-137 — İfa imkansızlığı (sonradan için)
TBK m.112 — Sözleşmeye aykırılık
TMK m.2-3 — Dürüstlük kuralı ve iyiniyet

Objektif – Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı

Tür	Tanım	Yaptırım
Objektif	Hiç kimsenin yapamayacağı	Sözleşme batıl (TBK m.27/I)
Sübjektif	Sadece bu borçlu için imkansız	Sözleşme geçerli; ifa engeli

Tipik Örnekler — Objektif Başlangıç İmkansızlığı (Batıl)

Var olmayan malın satışı: Satıcının sözleşme anında zaten yıkılmış evi satması
Daha önce ölmüş hayvanın satışı: Sözleşme anında zaten ölmüş olan hayvanın alıcıya devri
Doğa kanunlarına aykırı edim: Suya batmadan denizden geçirme taahhüdü
Geçmişe yönelik edim: 1950 yılında verilen hizmeti 2026'da ifa taahhüdü
Hukuken yasak edim (hukuki imkansızlık): Uyuşturucu satışı, organ ticareti

Tipik Örnekler — Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı (Geçerli)

Borçlunun sahibi olmadığı malı satması: Tedarik etme imkânı varsa geçerli
Hatalı bilgi sahibi borçlu: Borçlunun mevcut olduğunu sandığı bir mal aslında başkasının
Geçici hukuki engel: İhracat lisansı henüz alınmamış malın satışı
Personel yetersizliği: Borçlunun yeterli personeli yok ama dışarıdan tedarik edebilir

Geçersizliğin (Batıllığın) Sonuçları

Sözleşme baştan itibaren batıl: Hiç doğmamış sayılır
Aldıkların geri verilmesi: Sebepsiz zenginleşme (TBK m.77 vd.)
Karşı tarafın güveninin korunması: Menfi zarar tazmini (TBK m.35 paraleli)
Bilen veya bilmesi gereken borçlu: Culpa in contrahendo sorumluluğu
İyi niyetli alacaklının korunması: Bilmiyorsa zarar tazmini istenebilir

Sübjektif İmkansızlığın Sonuçları

Sözleşme geçerli: Batıl değildir; borçlu yine de bağlıdır
İfa imkansızlaşırsa TBK m.136-137 hükümleri: Borçlu kusursuzsa borç sona erer; kusurluysa müsbet zarar tazmini
Aynen ifa istenebilir: Borçlunun engelini aşması beklenebilir
Borçlu temerrüdü: Süreç içinde temerrüt hükümleri uygulanır

Kritik Noktalar

Objektif – sübjektif ayrımı sınavın klasik tuzağıdır: Objektif başlangıç imkansızlığı sözleşmeyi batıl kılar (TBK m.27/I); sübjektif başlangıç imkansızlığı sözleşmeyi geçerli bırakır ama ifa engelidir.
Var olmayan malın satışı objektif imkansızlıktır: Ancak sözleşme anında satıcı malın var olduğunu sanıyorsa ve mal aslında yokmuşsa, hata hükümlerine de başvurulabilir (TBK m.31 esaslı hata).
Hukuki imkansızlık genellikle objektiftir: Yasaklı şeyin satışı (uyuşturucu) hukuki imkansızlık olarak sözleşmeyi batıl kılar. Ayrıca TCK suç sorumluluğu doğar.
Sübjektif imkansızlıkta borçlu kusurluysa müsbet zarar tazmin eder (culpa in contrahendo): Karşı tarafın sözleşmeye güvenerek yaptığı masraflar değil, sözleşme gereği gibi yapılsaydı kazanacağı menfaat de tazmin edilebilir.
Geçici imkansızlık başlangıç imkansızlığı sayılmaz: Borç ifası geçici olarak engellenmişse, makul bir süre içinde ifa beklenir; sözleşme batıl olmaz.
TBK m.27 reformu sonrası: Eski 818 sayılı BK'de başlangıç imkansızlığı genişti; 6098 sayılı TBK ile sadece konunun objektif imkansızlığı sözleşme batıllığı doğurur şeklinde daraltıldı.

Aynı Alandan Bağlantılar

Tanım

Tür

Tanım

Yaptırım

Objektif

Hiç kimsenin yapamayacağı

Sözleşme batıl (TBK m.27/I)

Sübjektif

Sadece bu borçlu için imkansız

Sözleşme geçerli; ifa engeli

Tipik Örnekler — Objektif Başlangıç İmkansızlığı (Batıl)

Var olmayan malın satışı: Satıcının sözleşme anında zaten yıkılmış evi satması

Daha önce ölmüş hayvanın satışı: Sözleşme anında zaten ölmüş olan hayvanın alıcıya devri

Doğa kanunlarına aykırı edim: Suya batmadan denizden geçirme taahhüdü

Geçmişe yönelik edim: 1950 yılında verilen hizmeti 2026'da ifa taahhüdü

Hukuken yasak edim (hukuki imkansızlık): Uyuşturucu satışı, organ ticareti

Tipik Örnekler — Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı (Geçerli)

Borçlunun sahibi olmadığı malı satması: Tedarik etme imkânı varsa geçerli

Hatalı bilgi sahibi borçlu: Borçlunun mevcut olduğunu sandığı bir mal aslında başkasının

Geçici hukuki engel: İhracat lisansı henüz alınmamış malın satışı

Personel yetersizliği: Borçlunun yeterli personeli yok ama dışarıdan tedarik edebilir

Geçersizliğin (Batıllığın) Sonuçları

Sözleşme baştan itibaren batıl: Hiç doğmamış sayılır

Aldıkların geri verilmesi: Sebepsiz zenginleşme (TBK m.77 vd.)

Karşı tarafın güveninin korunması: Menfi zarar tazmini (TBK m.35 paraleli)

Bilen veya bilmesi gereken borçlu: Culpa in contrahendo sorumluluğu

İyi niyetli alacaklının korunması: Bilmiyorsa zarar tazmini istenebilir

Sübjektif İmkansızlığın Sonuçları

Sözleşme geçerli: Batıl değildir; borçlu yine de bağlıdır

İfa imkansızlaşırsa TBK m.136-137 hükümleri: Borçlu kusursuzsa borç sona erer; kusurluysa müsbet zarar tazmini

Aynen ifa istenebilir: Borçlunun engelini aşması beklenebilir

Borçlu temerrüdü: Süreç içinde temerrüt hükümleri uygulanır

Kritik Noktalar

Objektif – sübjektif ayrımı sınavın klasik tuzağıdır: Objektif başlangıç imkansızlığı sözleşmeyi batıl kılar (TBK m.27/I); sübjektif başlangıç imkansızlığı sözleşmeyi geçerli bırakır ama ifa engelidir.

Var olmayan malın satışı objektif imkansızlıktır: Ancak sözleşme anında satıcı malın var olduğunu sanıyorsa ve mal aslında yokmuşsa, hata hükümlerine de başvurulabilir (TBK m.31 esaslı hata).

Hukuki imkansızlık genellikle objektiftir: Yasaklı şeyin satışı (uyuşturucu) hukuki imkansızlık olarak sözleşmeyi batıl kılar. Ayrıca TCK suç sorumluluğu doğar.

Sübjektif imkansızlıkta borçlu kusurluysa müsbet zarar tazmin eder (culpa in contrahendo): Karşı tarafın sözleşmeye güvenerek yaptığı masraflar değil, sözleşme gereği gibi yapılsaydı kazanacağı menfaat de tazmin edilebilir.

Geçici imkansızlık başlangıç imkansızlığı sayılmaz: Borç ifası geçici olarak engellenmişse, makul bir süre içinde ifa beklenir; sözleşme batıl olmaz.

TBK m.27 reformu sonrası: Eski 818 sayılı BK'de başlangıç imkansızlığı genişti; 6098 sayılı TBK ile sadece konunun objektif imkansızlığı sözleşme batıllığı doğurur şeklinde daraltıldı.

Başlangıçta İmkansızlık Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Hukuki Niteliği

Dayanak

Objektif – Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı

Tipik Örnekler — Objektif Başlangıç İmkansızlığı (Batıl)

Tipik Örnekler — Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı (Geçerli)

Geçersizliğin (Batıllığın) Sonuçları

Sübjektif İmkansızlığın Sonuçları

Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Başlangıçta İmkansızlık Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Tanım

Hukuki Niteliği

Dayanak

Objektif – Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı

Tipik Örnekler — Objektif Başlangıç İmkansızlığı (Batıl)

Tipik Örnekler — Sübjektif Başlangıç İmkansızlığı (Geçerli)

Geçersizliğin (Batıllığın) Sonuçları

Sübjektif İmkansızlığın Sonuçları

Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler