Tanım
Aşkın zarar, borçlu temerrüdü nedeniyle alacaklının uğradığı toplam zararın, temerrüt faizi ile karşılanamayan fazla kısmını ifade eden hukuki kavramdır. TBK m.122/1 hükmü açıkça "Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür" düzenlemesini getirir. Bu kurum, temerrüt faizinin alacaklının her durumda zararını tam olarak karşılayamayacağı gerçeğinden hareketle, fazla zararın da tazminini sağlar.
Hukuki Niteliği
Aşkın zarar, klasik tazminat hukuku kuralları çerçevesinde değerlendirilen, kusur karinesine dayalı bir tazminat türüdür. Temerrüt faizinden farkı temel iki noktada belirir. Birincisi, ispat yükü dağılımı: temerrüt faizinde alacaklı zarar ispat etmek zorunda değilken, aşkın zararda zararın varlığını ve miktarını ispatlama yükü alacaklıdadır. İkincisi, kusur unsuru: temerrüt faizinde borçlunun kusuru aranmazken, aşkın zararda borçlu kusursuzluğunu ispatlayarak (TBK m.122/2) sorumluluktan kurtulabilir.
Dayanak
- TBK m.117 (borçlu temerrüdünün koşulları)
- TBK m.118 (sözleşmesel cezadan ayrı talep)
- TBK m.119 (temerrütte kazadan sorumluluk)
- TBK m.120 (temerrüt faizi)
- TBK m.122 (aşkın zarar)
- 3095 sayılı Kanun m.2 (temerrüt faizi oranı)
Aşkın Zararın Kapsamı
- Enflasyon kayıpları — Yargıtay HGK kararlarında, enflasyon farkından doğan değer kaybı somut belge ve hesaplamalarla ispatlandığında aşkın zarar kapsamında değerlendirilebilir.
- Döviz kuru farkları — TL borçlu olan alacaklının kur dalgalanmaları nedeniyle yatırım kaybı uğraması durumunda, kur farkı aşkın zarar olarak istenebilir; doğrudan kur değişimi değil, alacaklının fiilî yatırım planı esas alınır.
- Banka kredisi maliyetleri — Borç tahsil edilemediği için alacaklının bankadan kredi çekmek zorunda kalması ve faiz ödemesi, aşkın zarar olarak ispat edilebilir.
- Ticari kâr kayıpları — Tahsil edilemeyen alacağın işletme sermayesi olarak kullanılamamasından doğan ticari kâr kayıpları aşkın zarar kapsamına girer.
- Cezai şart ve sözleşmesel ek tazminat — TBK m.118 cezai şartla aşkın zararın birlikte istenebileceğini açıkça düzenler.
İspat Yükü Dağılımı (TBK m.122)
| Unsur | İspat yükü |
|---|
| Zararın varlığı ve miktarı | Alacaklıda |
| Temerrütle zarar arasında illiyet | Alacaklıda |
| Borçlunun kusursuzluğu | Borçluda (sorumluluktan kurtulmak isterse) |
Borçlu kusursuzluğunu ispat edemezse aşkın zarardan tüm sorumlulukla yükümlüdür. Burada kusur karinesi işler; bu yönüyle TBK m.112 kusur karinesi paralelinde bir düzenlemedir. Bkz. borçlunun kusur sorumluluğu ve kusursuzluk ispatı.
Temerrüt faizi alacaklının asgari zarar karinesidir; aşkın zarar ise faizi aşan fiilî zarardır. İki kurumu birbirinden ayıran çizgi şudur: faiz, somut zararın ispatına gerek olmadan otomatik işler; aşkın zarar ise somut delille ispatlanmadığı sürece talep edilemez. Yargıtay birçok kararında, aşkın zararın temerrüt faiziyle birlikte ya da ayrı bir dava olarak istenebileceğini, iki talep arasında dışlama ilişkisi bulunmadığını vurgulamıştır.
Cezai Şart ile İlişkisi (TBK m.180-182)
TBK m.180 hükmü, cezai şartın istenebilmesi için zarar şart koşmaz. Buna karşılık alacaklı, cezai şartı aşan zararı varsa bunu ayrıca talep edebilir. Aşkın zarar talebi cezai şartla birleşebilir; ancak alacaklı her iki kurum için de ayrı ayrı şartları yerine getirmelidir.
Kritik Noktalar
- Temerrüt faizini aşan kısım — Aşkın zarar, alacaklının fiilî zararının temerrüt faiziyle karşılanamayan kısmıdır; temerrüt faizine ek olarak istenir.
- Alacaklı zararı ispatlar — Zararın varlığı, miktarı ve illiyet bağı alacaklıda ispat yükündedir; soyut iddiayla yetinilemez.
- Borçlu kusursuzluğu ispatlayabilir — TBK m.122/2 borçluya kusur karinesini çürütme imkânı tanır; mücbir sebep, kaza ve benzeri haller kusursuzluk göstergesidir.
- Enflasyon kaybı somut delille kabul edilir — Yargıtay HGK, enflasyon kaybını otomatik kabul etmez; alacaklı somut hesaplamalar sunmalıdır.
- Cezai şartla birlikte istenebilir — TBK m.180/2 cezai şartı aşan zararın ayrıca talep edilebileceğini açıkça düzenler; aşkın zarar bu yolu da kullanabilir.
- Talep harca tabi ayrı kalemdir — Asıl alacak ve faizden bağımsız harçlandırılır; davada açıkça istenmelidir, hâkim resen hükmedemez.
- Zamanaşımı genel hüküm — Aşkın zarar talebi, asıl alacağın zamanaşımına tabidir; ayrı bir zamanaşımı süresi yoktur.
Aynı Alandan Bağlantılar