Son güncelleme:
Adi Vekalet vs Genel Vekalet: Adi vekalet, belirli bir iş veya işlem için verilen sınırlı kapsamlı vekalet; genel vekalet ise müvekkilin bütün işleri veya geniş bir yelpazedeki işlemler için verilen kapsamlı vekalettir. Doktrindeki bu ikili ayrım TBK m.504/1'in na göre değerlendirilir; kapsam tereddüdünde adi vekalet karinesi geçerlidir. Hâkimlik sınavının klasik tuzağı: .
Adi vekalet (özel vekalet veya münferit vekalet de denir), müvekkilin belirli bir işin görülmesi veya belirli bir işlemin yürütülmesi için verdiği vekalet türüdür. Vekaletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilen iş ile sınırlıdır.
Örnekler:
Adi vekalette kapsam dar ve belirli olduğu için yetki aşımı kolayca tespit edilir; vekil belirlenen iş dışında işlem yaparsa yetkisiz temsil hükümleri devreye girer.
Genel vekalet, müvekkilin belirsiz sayıda iş ve işlemi için verilen vekalettir. Tipik biçimleri:
Genel vekalet, olağan ve süreklilik gösteren her işlemi kapsar; ancak m.504/2'de sayılan özel yetki gerektiren işler (sulh, dava, hakem, kefil, taşınmaz devri, bağışlama) için yetersizdir — bunlar için ayrıca özel yetki gerekir.
m.504/1'in dar yorum kuralı (in dubio contra mandatorem) genel vekaletlerde ön planda durur. Kapsam tereddüdünde:
Bu nedenle genel vekaletname yorumlanırken mümkün olan en dar anlam tercih edilir; müvekkilin iradesinin korunması ilkesi geçerlidir.
| İşlem | Genel Vekaletname Yeter mi? |
|---|---|
| Olağan yönetim, kira tahsili, vergi ödeme | Yeter |
| Mutad sözleşme akdetme | Yeter |
| Faturalama, alacak tahsili | Yeter |
| Sulh olma | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Dava açma/kabul/feragat | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Hakem sözleşmesi | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Kambiyo taahhüdü | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Kefalet | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Bağışlama | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Taşınmaz devri/sınırlandırma | YETMEZ — özel yetki gerekir |
| Mirasın reddi (Yargıtay kıyas) | YETMEZ |
| Boşanma davası açma (Yargıtay kıyas) | YETMEZ |
Hâkimlik klasik tuzağı: "Geniş kapsamlı vekaletnamede 'her türlü hukuki işlemi yapma' ifadesi kefalet için yeterlidir" YANLIŞ — kefalet için ayrıca açık ve özel yetki gerekir.
Avukatlık Kanunu m.35/A'ya göre avukatlık vekaletnamesi notere düzenletilir ve "davayı takip yetkisi" tipik kapsamı oluşturur. Ancak bu vekaletname:
Avukatlık vekaletnamesinde bu özel yetkilerin ayrı ayrı sayılması zorunludur. Tarafsız bir "genel vekaletname" notuyla bu işler yapılamaz.
| Kriter | Adi Vekalet | Genel Vekalet |
|---|---|---|
| Kapsam | Belirli iş/işlem | Müvekkilin tüm işleri |
| Süre | Çoğunlukla iş bitimine kadar | Süresiz veya uzun süreli |
| Yetki aşımı tespiti | Kolay | Daha güç |
| m.504/2 işleri | İlgili işin yetkisinde sayılırsa OK | Ayrıca özel yetki şart |
| Dar yorum | Belirgin lafız | Tereddütte vekil aleyhine |
| Tipik kullanım | Tek dava, tek satış | Aile yönetimi, ticari iş |
Her iki türde de vekilin sadakat borcu ve özen borcu eşit ölçüde uygulanır; kapsam farkı yetki sınırını etkiler, sorumluluk standardını değil.