Tanım ve Yasal Düzenleme
Adi ortakta rekabet yasağı, ortakların sadakat borcunun ana içeriğidir. TBK m.626 düzenlemesi:
"Ortaklardan biri, kendi adına ortaklığın hesabına yapması gereken bir işi kendi hesabına yapamaz veya ortaklığın iyi niyetine aykırı olarak başka işler yaparak ortaklığa zarar veremez. Aksi takdirde, ortaklık, ortağın bu işlerden elde ettiği kazançların ortaklığa devrini ve zararının giderilmesini isteyebilir."
Yasağın Üç Boyutu
1. Ortaklığın Hesabına Yapılması Gereken İşler
Ortak, ortaklığa ait kazanç fırsatını kendi hesabına yapamaz:
- Müşteri ortaklıktan ortağa devredilirse
- Ortaklığın elde edebileceği sözleşme ortağa yapılırsa
- Ortaklığa ait fırsatın ortağa yönlendirilmesi
2. İyi Niyete Aykırı İşler
Ortak, iyi niyete aykırı olarak başka işler yaparak ortaklığa zarar veremez:
- Ortaklığın faaliyet alanında rakip işletme kurma
- Ortaklığın müşterilerine kendi adına hizmet
- Ortaklığın bilgilerini kendi yararına kullanma
3. Ortaklığa Zarar
Yasak gerçekleşmesi için ortaklığa zarar verilmiş olması gerekir:
- Doğrudan zarar (müşteri kaybı, gelir azalışı)
- Dolaylı zarar (rekabet sebebiyle pazar payı kaybı)
- Manevi zarar (itibar kaybı)
Yasağın Süresi
Rekabet yasağı ortaklık süresince devam eder:
- Ortaklığın kuruluşundan tasfiyenin tamamlanmasına kadar
- Ortaktan çıkma sonrası yasak sözleşmeyle uzatılabilir
- Sözleşmeyle aksi yoksa çıkma sonrası rekabet serbest
Çıkma Sonrası Rekabet
- Sözleşmeyle çıkma sonrası rekabet yasağı kararlaştırılabilir
- Süre sınırlı (genelde 1-3 yıl)
- Coğrafi sınır
- Faaliyet alanı sınırı
Bu hükümler ölçülülük ilkesi ile sınırlıdır; aşırı kısıtlama m.27 hukuka aykırılık nedeniyle batıl olabilir.
İhlal Yaptırımları
1. Kazanç Devri
İhlalden elde edilen tüm kazanç ortaklığa devredilir:
- Net kâr (giderler düşülmüş)
- Hesaplama mahkeme kararıyla
- Davayı ortaklık adına diğer ortaklar açar
2. Zarar Tazmini
Ortaklığın uğradığı zarar tazmin edilir:
- Doğrudan zararlar (gelir kaybı)
- Dolaylı zararlar (pazar payı kaybı)
- Mahrum kalınan kâr
3. Çıkarma (Haklı Sebep)
Ağır rekabet ihlali haklı sebep sayılır:
- Mahkeme kararıyla ortaklıktan çıkarma
- Çıkış payı sözleşmeye veya hâkim kararına göre
Rekabet Yasağı Kapsamı
Faaliyet Alanı
- Ortaklığın gerçek faaliyet alanı esas
- Sözleşmedeki amaç + fiili faaliyet
- Yan faaliyet alanları da kapsama girebilir
Coğrafi Alan
- Ortaklığın faaliyet gösterdiği bölge
- Müşteri tabanının bulunduğu coğrafya
- Online faaliyetlerde ülke geneli
Müşteri Tabanı
- Ortaklığın mevcut müşterileri
- Potansiyel müşteriler (sözleşme görüşmesinde olanlar)
- Eski müşteriler (belirli süre)
Diğer Ortakların Onayı
m.626 yasağa istisna sağlar:
"Ortaklığın kararı veya rızası olmadıkça"
- Diğer ortakların onayıyla rekabet edilebilir
- Onay genel veya somut bir işleme ilişkin olabilir
- Sözleşmede önceden onay alınabilir
- Onay rekabet kapsamını ve süresini netleştirebilir
Karşılaştırma: Adi Ortaklık vs Limited Şirket Rekabet Yasağı
| Ölçüt | Adi Ortaklık (m.626) | Limited Şirket (TTK 626) |
|---|
| Yasak süresi | Ortaklık süresince | Müdürlük süresince |
| Onay yetkili | Tüm ortaklar | Genel kurul |
| Yaptırım | Kazanç devri + tazminat + çıkarma | Kazanç devri + tazminat + müdürlükten alınma |
| Çıkma sonrası | Sözleşmeyle | Sözleşmeyle |
| Hüküm temeli | Sadakat borcu | Yöneticilik özel statüsü |
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- m.626 sadakat borcunun somut görünümü: Aynı türde iş yasağı + iyi niyete aykırı zarar.
- Üç ihlal yaptırımı: Kazanç devri + zarar tazmini + haklı sebeple çıkarma.
- Süre ortaklık dönemi: Çıkma sonrası rekabet sözleşmeyle uzatılabilir; ölçülülük sınırı.
- Diğer ortakların onayı: Yasağı kaldırır; sözleşmede önceden veya somut işleme ilişkin.
- Faaliyet alanı esas: Ortaklığın gerçek faaliyeti + amacı + müşteri tabanı.
- Çıkış sonrası rekabet: Sözleşmeyle 1-3 yıl + bölge + faaliyet sınırı (ölçülülük).
- Coğrafi sınır: Ortaklığın faaliyet bölgesi; online'da ülke geneli.
Aynı Alandan Bağlantılar